Postanowienie NSA z 24 sierpnia 2010 r., II OZ 780/10

Sąd

24 sierpnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Po 196/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Łuczaj

Uzasadnienie

Pismem z dnia 19 lutego 2010 r. R. J. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W skardze domagał się również zwolnienia od opłaty sądowej od tego pisma.

Skarżący został wezwany, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 513, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Pismo to mimo prawidłowego doręczenia w dniu 15 kwietnia 2010r., pozostało bez odpowiedzi.

Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 maja 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw (pismo zatytułowano "zażalenie") żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i określenia wysokości opłaty sądowej od skargi z dnia 19 lutego 2010 r. Rozstrzygnięcie uznał za niezgodne z prawem, gdyż Sąd odmówił przyznania prawa pomocy, lecz dotąd nie określił wysokości opłaty sądowej od skargi, co stanowi zagadnienie wstępne w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych. R. J. podniósł, iż prawidłowo udzielił podstawowych informacji na urzędowym formularzu, a mimo to Sąd uznał za niezbędne złożenie przez niego dodatkowych szczegółowych oświadczeń i dokumentów, zamiast w pierwszej kolejności określić wysokość opłaty sądowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Po 196/10 na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił Remigiuszowi Jaskule przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.

Sąd wskazał, że oświadczenie wnioskodawcy o stanie majątkowym i sytuacji osobistej nie zostało należycie wyjaśnione, ponieważ przedstawione dane uniemożliwiają dokonanie ustalenia właściwej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Szczególnie niejasne jest dla Sądu utrzymanie ośmioosobowej rodziny wyłącznie z miesięcznej kwoty [...] zł brutto przy braku korzystania z jakiejkolwiek formy pomocy rodzinnej, socjalnej lub dodatkowego źródła dochodów. Sąd zauważył, że skarżący podał również inne majątki nieruchome mogące stanowić źródło dochodów, w tym nieruchomość rolną, z których dochody nie zostały potwierdzone żadną dokumentacją. Z tych też powodów wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia danych zawartych w formularzu, a sposób uzupełnienia został wyczerpująco określony w przedmiotowym wezwaniu. Uzupełnienia takiego jednak nie uczynił w wyznaczonym terminie ani też w załączonym sprzeciwie. Sąd podkreślił, że skarżący miał obowiązek precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, a w aktach sprawy brak było dowodów potwierdzających przyznanie prawa pomocy.

Na to postanowienie R. J. złożył zażalenie, w którym podniósł, że Sąd I instancji błędnie ocenił stan faktyczny dotyczący kosztów utrzymania jego wielodzietnej rodziny. Skarżący wniósł dodatkowo o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienia z opłaty od skargi w kwocie 200 zł ponad kwotę 75 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie jest zasadne.

Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.

Stosownie do art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie zaś z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji pismem z dnia 16 marca 2010 r. wezwał R. J. do uzupełnienia określonych dokumentów i oświadczeń, celem uzyskania informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy. To umożliwiłoby bowiem dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - tj. czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skoro zaś skarżący nie ustosunkował się do otrzymanego wezwania, tj. nie przedłożył wskazanych przez Sąd dokumentów, to tym samym uniemożliwił Sądowi dokonanie powyższej analizy.

Zaznaczyć należy, iż rację ma skarżący wskazując w swym zażaleniu, że Sąd powinien w pierwszej kolejności określić wysokość opłaty sądowej, albowiem określenie wysokości wpisu jest ściśle powiązane z rozpoznaniem wniosku o prawo pomocy. Ocena, czy stronie przysługuje prawo pomocy i w jakim zakresie, nie może być oceną abstrakcyjną. Określenie wysokości wpisu daje stronie możliwość oceny, czy jest ona w stanie pokryć koszty postępowania, czy będzie zmuszona zwrócić się do Sądu o przyznanie prawa pomocy. Także Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia możliwość poniesienia przez stronę kosztów sądowych mając na uwadze zarówno sytuację materialną strony jak i wysokość wpisu w sprawie. Jednak na gruncie rozpoznawanej sprawy kwestia ta nie ma znaczenia, gdyż skarżący nie złożył dodatkowych oświadczeń, pozwalających na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego.

W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, iż wniosek R. J. nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy nie ma powagi rzeczy osądzonej. Dlatego też strona ma prawo złożyć ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli jej wniosek został załatwiony negatywnie. W rozpoznawanej sprawie przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być stwierdzenie, że od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja materialna skarżącego. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zmienionych okoliczności i wykazania, że te okoliczności uzasadniałyby obecnie przyznanie skarżącej prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.