Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 15 października 2015 r., którym odmówiono D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd I instancji, powołując się na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", dokonał porównania sytuacji materialnej wnioskodawców, tj. czy od czasu wydania postanowienia z dnia 15 października 2015 r. nastąpiła taka zmiana sytuacji finansowej wnioskodawców, która umożliwiłaby na zmianę ww. postanowienia, tj. przez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawcy nie wykazali, aby doszło do takiej zmiany. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy nie przywołali okoliczności pozwalających stwierdzić, że ich sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Sąd wskazał, że w tym zakresie wskazywane miesięczne dochody w gospodarstwie domowym wnioskodawców wynoszą 3047 zł (poprzednio wskazywano 2781 zł), przy czym wnioskodawcy nie wyjaśnili ile wynosi dodatek pielęgnacyjny otrzymywany przez M. W.. Dodatkowo wskazali na koszty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 500 zł, koszty leczenia 800 zł miesięcznie i koszty prowadzenia postępowań sądowych w wysokości ok. 1000 zł. W sprawie wiadomo zatem, jaki dochód osiągają wnioskodawcy. Wiadomo, dość ogólnie, jakie ponoszą wydatki w związku z utrzymaniem, np. za mieszkanie, lekarstwa, koszty w związku z prowadzeniem spraw sądowych. Wnioskodawcy nie wykazali jednak jakie koszty miesięczne ponoszą na żywność, środki czystości, media. Nie nadesłali rachunków za leki, ani żadnych innych rachunków, czy paragonów. Nie wykazali w jakiej wysokości otrzymują dodatek pielęgnacyjny.
W ocenie Sądu, koszty ponoszone w związku z prowadzonymi licznymi sprawami sądowymi nie należą do kosztów utrzymania koniecznego. Ponadto strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna jak najdokładniej wykazać swoją sytuację majątkową. W niniejszej sprawie – z uwagi na bardzo oszczędne informacje dotyczące sytuacji finansowej wnioskodawców – nie jest możliwa ocena, czy ich sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Sądu, wnioskodawcy nie wywiązali się zatem z obowiązku uprawdopodobnienia, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz ustanowienia adwokata. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Białymstoku z 11 października 2011 r., II SAB/Bk 46/11).
Zażalenie na ww. postanowienie wnieśli D. W. i M. W., podnosząc argumentację dotyczącą legalności działań organów administracyjnych i wywodząc z tej argumentacji zasadność przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy w zakresie o jakim mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji podniósł, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy nie przywołali okoliczności pozwalających stwierdzić, że ich sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do sytuacji materialnej wnioskodawców. Kolejny formularz wniosku PPF nie zawierał żadnych nowych okoliczności, które wskazywałyby na pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawców. Kolejny wniosek wskazywał bowiem na większe dochody, jakie były podstawą odmowy przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Poza tym w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy wykazali wydatki miesięczne w gospodarstwie domowym na poziomie około 2300 zł, co w zestawieniu z wykazywanymi dochodami na poziomie 3047 zł oznacza, że są w stanie wygospodarować środki finansowe celem realizacji swoich praw procesowych.
Dodatkowo wskazania wymaga, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że przedmiotowy wniosek jest mało wiarygodny z uwagi na nieudokumentowanie stałych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Postanowienie będące przedmiotem zmiany wskazywało dodatkowo na okoliczność udzielenia ogólnikowych i niepełnych informacji odnoszących się do posiadanych rachunków bankowych, źródeł finansowania budowy domu. Ponadto z innych postępowań sądowych (np. o sygn. akt II OZ 790/16) wynikają sprzeczności w oświadczeniach dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej przez J. i M. W. zamieszkujących pod tym samym adresem i pod tym adresem prowadzących tą działalność, co wynika z oficjalnego rejestru. W ponownym wniosku tych kwestii w ogóle nie wyjaśniono. Tym bardziej czyni to wątpliwym czy sytuacja materialna wnioskodawców przedstawiona we wniosku jest zgodna ze stanem rzeczywistym.
Ponadto należy wskazać, że wskazywane wydatki dotyczące prowadzonych postępowań sądowych w tej sprawie zostały prawidłowo ocenione przez Sąd I instancji. Bez znaczenia jest bowiem ta argumentacja, ponieważ każda z tych spraw powinna być traktowana odrębnie, a skarżący wnosząc kolejne skargi muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia w tych sprawach kosztów sądowych. Tego rodzaju argumentacja w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez wykazania innych okoliczności, nie może stanowić skutecznej przesłanki do zmiany prawomocnego postanowienia.
Z powyższych względów należało uznać, że w sprawie nie zachodzą warunki do zmiany postanowienia WSA w Warszawie z dnia 15 października 2015 r. na podstawie art. 165 p.p.s.a., gdyż wnioskodawcy nie powołali się na jakiekolwiek okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o prawo pomocy i które wskazywałyby, że w świetle deklarowanych dochodów i wydatków, zmieniły się dochody w gospodarstwie domowym. Ponadto w dalszym ciągu przedstawiają swoją sytuację w sposób niepełny, a takie okoliczności były podstawą prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy. W tym miejscu wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, czyni żądania wnioskodawców pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.