Uzasadnienie
Postanowieniem dnia 11 maja 2006r. sygn. akt II SA/Lu 978/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyznał R. P. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od całości wpisu sądowego od wniesionej skargi.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a źródłem ich utrzymania są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 1.191,08 zł netto. W skład jej majątku wchodzi dom o powierzchni 80 m 2, mieszkanie o powierzchni 40 m 2 oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 4, 71 ha fizycznych – 6, 35 ha rozliczeniowych, które oddane zostało w użytkowanie synowi. Roczny dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 10.325,10 zł. Ponadto w 2005 r. R.P. w raz z mężem otrzymała kwotę 1. 662, 26 zł tytułem dopłat bezpośrednich do gospodarstwa rolnego. Ponieważ mąż skarżącej wymaga stałego leczenia farmakologicznego, na które przeznaczana jest w całości jego emerytura, wydatki związane z podstawowymi potrzebami bytowymi pokrywane są z emerytury R. P..
Sąd I instancji oceniając sytuację materialną skarżącej przedstawioną w oświadczeniu oraz dokumentach źródłowych doszedł do przekonania, że w sprawie niniejszej zachodzą okoliczności dające podstawę do zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Uwzględnił przede wszystkim takie okoliczności jak ponoszone wydatki związane z leczeniem męża, bieżące koszty utrzymania gospodarstwa domowego oraz oddanie w użytkowanie gospodarstwa rolnego bezrobotnemu synowi. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd powołał przepis art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny oraz przepis art. 23 ustawy z dnia 24 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), uznając, że uiszczenie wpisu w całości mogłoby prowadzić do spowodowania uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej i jej rodziny.
Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zażalenie wnieśli A. i R. K. podnosząc, iż przedstawiony przez skarżącą w oświadczeniu stan zdrowia jej męża jest nieprawdziwy. Faktu tego nie zmienia jego wcześniejsza hospitalizacja, ponieważ w chwili obecnej mąż skarżącej jest zdolny do samodzielnego wykonywania czynności związanych z pomocą w gospodarstwie domowym. Ponadto żalący się przedstawiając wysokość miesięcznych dochodów skarżącej nie dali wiary składanym oświadczeniom, iż na leczenie jej męża przeznacza całą emeryturę.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie jest oparte na uzasadnionych podstawach.
Uregulowania rozdziału II ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające zasady udzielania prawa pomocy, stanowią gwarancję korzystania prawa do sądu przez osoby ubogie. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielenie stronie prawa pomocy może mieć miejsce wyjątkowo w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego jest obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy udzielane jest tylko tym osobom, które z powodu trudnej sytuacji materialnej nie mogłyby dochodzić swoich praw przed sądem.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ppsa, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji uznając, iż wskazane przez skarżącą dochody z tytułu świadczenia emerytalnego oraz stan zdrowia jej męża w związku, z którym ponosi znaczne wydatki uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W odniesieniu do zarzutów A. i R. K. podniesionych w zażaleniu stwierdzić należy, że Sąd I instancji zbadał wnikliwie sytuację majątkową R. P. i biorąc po uwagę jej dochody oraz możliwości finansowe ocenił, że poniesienie kosztów postępowania sądowego w wysokości 500 zł przekracza jej możliwości finansowe. Treść powyższego zażalenia nie nasuwa więc wątpliwości co do przedstawionego oświadczenia majątkowego R. P., bowiem z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że istotnie skarżąca nie ma takiego majątku, żeby mogła ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i męża. Powyższe okoliczności wyczerpują przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ppsa.