Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił zażalenie F.B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 maja 2013 r. w przedmiocie udzielenia informacji o sposobie zmiany osoby pełnomocnika z urzędu.
W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 27 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał skarżącemu F. B. prawo pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. O wyznaczenie radcy prawnego dla skarżącego Sąd - stosownie do art. 253 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. - zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Gdańsku, która do pełnienia tej funkcji wyznaczyła radcę prawnego K. J. Wyrokiem z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 551/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargi F. B. Po doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem pełnomocnik skarżącego poinformował Sąd o przedstawieniu stronie opinii o niecelowości wniesienia skargi kasacyjnej. Opinia ta została złożona do akt sprawy.
Skarżący pismem z dnia 27 kwietnia 2013 r. poinformował Sąd, że wypowiada pełnomocnictwo udzielone r. pr. K. J. i wniósł o wyznaczenie innego pełnomocnika z urzędu w osobie r. pr. A. M. Ł. do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od opisanego powyżej wyroku.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 maja 2013 r. poinformowano skarżącego, że skierowane do sprawy pismo z dnia 27 kwietnia 2013 r. zostało uznane za informację o wypowiedzeniu pełnomocnictwa r. pr. K. J. Jednocześnie pouczono skarżącego, że w kwestii zmiany osoby pełnomocnika powinien zwrócić się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Gdańsku, która na podstawie przyznanego przez Sąd prawa pomocy wyznacza konkretną osobę do pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu. Skarżący został również poinformowany, że kwestie merytoryczne poruszane w jego piśmie nie mogą podlegać badaniu przez Sąd, gdyż w wydany w dniu 6 marca 2013 r. wyrok kończy sprawę przed Sądem I instancji.
W dniu 20 maja 2013 r. do Sądu wpłynęło pismo F. B. z dnia 15 maja 2013 r., w którym wniósł on o uchylenie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 maja 2013 r. oraz o zwrócenie się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Koszalinie o wyznaczenie mu w charakterze pełnomocnika – radcy prawnego M. Ł., względnie o zwrócenie się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Gdańsku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu.
Uzasadniając wniosek, skarżący wskazał, że nie podziela stanowiska Przewodniczącego Wydziału odnośnie bezpośredniego zwrócenia się OIRP w Gdańsku, albowiem strona nie ma takiego uprawnienia. Zgodnie bowiem z art. 253 –p.p.s.a. o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego zwraca się sąd do właściwej okręgowej izby radców prawnych. Wskazał, że dotychczasowemu pełnomocnikowi wypowiedział pełnomocnictwo ze skutkiem natychmiastowym z uwagi na jego nierzetelność.
Rozpatrując to zażalenie, Sąd stwierdził, że zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 maja 2013 r. podlega odrzuceniu, gdyż jest niezaskarżalne w sądowym toku instancji. Zgodnie bowiem z art. 198 w zw. z art. 194 § 1 p.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na zarządzenia przewodniczącego w przypadkach przewidzianych w ustawie. W żadnym z przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidziano możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego wydane w przedmiocie poinformowania strony o trybie zmiany osoby pełnomocnika z urzędu.
Sąd I instancji wyjaśnił ponadto, że w przedmiotowej sprawie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 grudnia 2012 r. wydane na wniosek skarżącego, ustanawiające dla wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu, stanowiło podstawę do zwrócenia się przez Sąd do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Gdańsku o wyznaczenie radcy prawnego. Sąd nie ma wpływu na decyzję Rady w tym zakresie, nie może również wnioskować o zmianę pełnomocnika. Jeżeli mocodawca, czyli strona, której przyznano prawo pomocy, ma zastrzeżenia do sposobu reprezentowania jej interesów przez wyznaczonego mu pełnomocnika, może zwrócić się do właściwego organu samorządu zawodowego (w rozpoznawanej sprawie do okręgowej rady radców prawnych) ze skargą na występującego w jej imieniu pełnomocnika lub z wnioskiem o jego zmianę.
Sąd I instancji powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika, bowiem przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane (postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 262/05, por. także postanowienie NSA z 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OZ 374/09). W ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest bowiem przepisu, który uprawniałby stronę do żądania od sądu wyznaczenia kolejnego adwokata (radcy prawnego) w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił jej oczekiwań, czy też jak miało to miejsce w niniejszej sprawie strona wypowiada pełnomocnictwo przyznanemu jej z urzędu radcy prawnemu.
Zażalenie na to postanowienie wniósł F. B., wnosząc o jego uchylenie i zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 253 i art. 260 p.p.s.a.
Skarżący wskazał, że art. 198 p.p.s.a. przewiduje możliwość wniesienia zażalenia nie tylko na postanowienia Sądu, lecz także na zarządzenia przewodniczącego wydziału. Przy odpowiednim zastosowaniu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 260 p.p.s.a. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 maja 2013 r. jest zaskarżalne.
Skarżący podniósł ponadto, że w istocie odmówiono mu przyznania prawa pomocy poprzez zmianę osoby pełnomocnika z urzędu, gdyż nie jest on uprawniony do wystąpienia do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Gdańsku o zmianę pełnomocnika, gdyż na podstawie art. 253 p.p.s.a. jest to wyłączna kompetencja Sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 198 p.p.s.a. przepisy działu IV "Środki odwoławcze" stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia. Zasadą jest zatem, iż na zarządzenie przewodniczącego wydziału przysługuje zażalenie w przypadkach wyraźnie wskazanych w ustawie. Takie przypadki przewidują przepisy art. 49 § 2 p.p.s.a. (zażalenie na zarządzenie w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpoznania) i art. 227 § 1 p.p.s.a. (zażalenie na zarządzenie w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy). Jeżeli przepis ustawy nie wskazuje wprost, że na dane zarządzenie przysługuje zażalenie, to oznacza, że zarządzenie to jest niezaskarżalne. Zasadnie zatem Sąd I instancji uznał, że skoro w żadnym z przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidziano możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego wydziału, którym polecił on poinformować stronę o trybie zmiany osoby pełnomocnika z urzędu, to zażalenie takie jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu.
Wskazywane przez skarżącego przepisy art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 260 p.p.s.a. nie mają w tej sprawie zastosowania, gdyż pierwszy z tych przepisów wskazuje przesłanki przyznania stronie prawa pomocy, a takie prawo zostało już skarżącemu przyznane w zakresie całkowitym postanowieniem Sądu z dnia 27 grudnia 2012 r. Natomiast przepis art. 260 p.p.s.a. stanowi, iż w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Przepis ten wprowadza możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego rozstrzygające - będącą przedmiotem sprzeciwu - sprawę dotyczącą przyznania skarżącemu prawa pomocy, a nie na zarządzenie przewodniczącego wydziału.
W odniesieniu do zarzutu skarżącego, iż Sąd I instancji w istocie odmówił mu przyznania prawa pomocy poprzez zmianę osoby pełnomocnika z urzędu, wskazać należy iż zgodnie z art. 253 p.p.s.a. sąd zwraca się o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego do właściwych organów samorządu zawodowego. Do kompetencji Sądu należy więc jedynie przyznanie stronie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast, na podstawie przyznanego przez Sąd prawa pomocy, konkretnego pełnomocnika, który będzie reprezentował stronę wyznacza właściwy organ samorządu zawodowego. W przypadku radców prawnych jest to rada okręgowej izby radców prawnych, która może upoważnić dziekana, wicedziekana lub sekretarza do wykonywania tych uprawnień (§ 1 ust. 1 i 2 Regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych przy wyznaczaniu radców prawnych do prowadzenia spraw z urzędu w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego stanowiącego załącznik do uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych nr 152/VII/2010 z dnia 15 października 2010 r. w sprawie wyznaczania radców prawnych do prowadzenia spraw z urzędu, której postanowienia stosuje się odpowiednio przy wyznaczaniu radców prawnych do prowadzenia spraw z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - § 2 ust. 1 pkt 1 uchwały). Skoro organem właściwym do wyznaczenia radcy prawnego do prowadzenia konkretnej sprawy z urzędu jest rada okręgowej izby radców prawnych (lub działający z jej upoważnienia dziekan, wicedziekan lub sekretarz rady), to organ ten jest również właściwy do zmiany osoby tego pełnomocnika na wniosek strony. Zatem – w ramach przyznanego przez Sąd prawa pomocy - skarżący ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o zmianę reprezentującego go radcy prawego do właściwej w tej sprawie Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Gdańsku.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.