Uzasadnienie
Postanowieniem z 5 kwietnia 2016 r., sygnatura akt IV SA/Po 291/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił zażalenie Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w R. na postanowienie tego Sądu z 23 lutego 2016 r., którym Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 15 grudnia 2015 r. odmawiające przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] lutego 2015 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego.
Odrzucając zażalenie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w aktualnie obowiązującym, tj. po dniu 15 sierpnia 2015 r., stanie prawnym na postanowienie wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego zażalenie nie przysługuje, ponieważ sąd wydając postanowienie na skutek wniesionego sprzeciwu działa jako sąd drugiej instancji. Sąd zaznaczył, że na mocy art. 2 ustawy nowelizującej, dotyczy to tylko spraw wszczętych po dacie wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli po 15 sierpnia 2015 r., "a taką jest bez wątpienia rozpoznawana sprawa, bowiem skarga wniesiona została w dniu 30 września 2015 r.", dlatego – w ocenie Sądu pierwszej instancji – należało stosować przepisy w brzmieniu znowelizowanym i odrzucić zażalenie.
Skarżące Stowarzyszenie na postanowienie wniosło zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w nim podniesione.
Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że wniesione przez skarżące Stowarzyszenie zażalenie na postanowienie tego Sądu z 23 lutego 2016 r., którym utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, było niedopuszczalne i podlegało odrzuceniu. Wynikało to z nieprawidłowego ustalenia daty wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, jako 30 września 2015 r., co z kolei skutkowało błędnym zastosowaniem reguły prawa międzyczasowego wynikającej z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), zgodnie z którą przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej należało stosować również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. Jednocześnie w zdaniu drugim postanowiono, że "W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym".
Mający w rozpoznawanej sprawie zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r., stanowił, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie wydane przez sąd przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych. Od 15 sierpnia 2015 r., na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej, art. 260 p.p.s.a otrzymał w § 1 następujące brzmienie: "Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy". W § 2 przyjęto natomiast, że "W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu", a w § 3, że "Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym". Ponieważ art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej nie został wymieniony w zdaniu pierwszym art. 2 tej ustawy, zgodnie z przyjętą w zdaniu drugim zasadą działania dawnego prawa, do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie należało stosować przepis 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, tj. obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. Innymi słowy, przepis powyższy w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy nowelizującej nie miał zastosowania "do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie". To zaś oznaczało, że jeżeli postępowanie wszczęto przed 15 sierpnia 2015 r., to na postanowienie wydane przez sąd w wyniku rozpoznania sprzeciwu przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W istotnej dla rozpoznania tej sprawy kwestii, a mianowicie daty wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym, przypomnieć należy, że datą wszczęcia postępowania (również w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej), jest data oddania pisma zawierającego skargę do sądu administracyjnego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym. Jako że w tej sprawie skarga została nadana w urzędzie pocztowym w dniu 28 marca 2015 r. (k. 15 akt sądowych), to oznacza, że na podstawie art. 2 ustawy nowelizującej do rozpoznania sprzeciwu skarżącego Stowarzyszenia od postanowienia referendarza sądowego z 15 grudnia 2015 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy zastosowanie winien znaleźć art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy nowelizującej. Na takie postanowienie zażalenie przysługuje. Dlatego też zaskarżone postanowienie z 5 kwietnia 2016 r., którym Sąd pierwszej instancji stwierdził niedopuszczalność zażalenia skarżącego Stowarzyszenia, jest wadliwe i należało je uchylić.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity – Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), postanowił jak w sentencji.