Uzasadnienie
Postanowieniem z 3 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 673/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy M. W., zw. dalej skarżącą. W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki wskazał, że wniosek skarżącej dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, że wobec wniesienia w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., straciło ono moc, a sprawa wniosku była przedmiotem rozpoznania sądu pierwszej instancji.
Sąd podał, że oświadczenie zawarte we wniosku skarżącej nie było wystarczające do rozpoznania przedmiotowego wniosku, dlatego zobowiązano wnioskodawczynię do jego uzupełnienia, czego nie wykonała. W ocenie sądu pierwszej instancji, skarżąca uchyliła się od wykonania zobowiązania, co oznacza, że jej sytuacja majątkowa nie została wykazana na tyle, by mogła skorzystać z przywileju, jakim jest przyznanie prawa pomocy, a tym samym przerzucenie wszystkich kosztów postępowania oraz zapewnienie profesjonalnej pomocy prawnej z urzędu na Skarb Państwa. Zdaniem Sądu, na podstawie złożonego formularza nie można było uznać, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie została dostatecznie wyjaśniona kwestia wysokości dochodów wnioskodawczyni oraz koniecznych wydatków. Mając powyższe na względzie sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy.
Na ww. postanowienie skarżąca złożyła zażalenie wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jej sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sądu pierwszej instancji była prawidłowa. Skarżąca uchyliła się od złożenia dokumentacji mogącej zobrazować jego sytuację majątkową. Samo złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach jest niewystarczające do dokonania oceny sytuacji finansowej strony, gdyż sąd nie może oprzeć się na gołosłownych oświadczeniach skarżącej. Tym samym Sąd Wojewódzki był uprawniony do uznania, że istniejące wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej nie zostały wyjaśnione, a w konsekwencji, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy zatem stwierdzić, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.
Skoro bowiem uchyliła się od podania danych dotyczących dochodów i wydatków, to uznać należy, że nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, gdyż dane umożliwiające ocenę tego stanu wciąż nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.
Z tych względów, na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.