Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2010 r., II SA/Rz 818/10, po rozpoznaniu wniosku R. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w ½ części.
Sąd ustalił, że skarżący jest osobą samotną, w podeszłym wieku (77 lat), ma niskie dochody (1470 zł netto miesięcznie), jest w złym stanie zdrowia, nie posiada oszczędności. W skład posiadanego przez niego majątku wchodzi drewniany dom o pow. 90 m², z budynkiem gospodarczym. Średnie miesięczne wydatki strony obejmują zakup żywności i lekarstw – 600 zł, opłaty za gaz, energię elektryczną, wywóz nieczystości, wodę i ścieki – 300 zł, abonament telefoniczny – 35 zł. Podatek od nieruchomości za 2010 r. wyniósł 250 zł. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej i innych osób, nie posiada pojazdów mechanicznych i konta bankowego oraz oszczędności, nie dysponuje także rachunkiem ani fakturą za zakup opału – węgla.
W ocenie Sądu I. instancji sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, aby nie mógł on partycypować częściowo w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie i zwolnienie od wpisu sądowego w całości. Podniósł, że Sąd I. instancji popełnił błąd w ustaleniu jego średnich miesięcznych wydatków. Sąd przyjmując, że skarżący ma "zaspokojone potrzeby mieszkaniowe" nie wziął pod uwagę konieczności ponoszenia okresowych wydatków na remont starego domu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art.245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów.
Biorąc pod uwagę powyższe uregulowanie ustawowe nie można uznać zaskarżonego postanowienia za prawidłowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wykazał dostatecznie, iż nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna.
Porównując wysokość dochodów skarżącego (1470 zł miesięcznie), z wydatkami ponoszonymi na zakup wyżywienia i lekarstw (600 zł miesięcznie), opłatami związanymi z utrzymaniem domu (gaz, energia elektryczna, wywóz nieczystości, woda i ścieki – 300 zł miesięcznie), abonamentem telefonicznym (35 zł miesięcznie), podatkiem od nieruchomości (250 zł rocznie) oraz kosztami zakupu węgla i remontu ponad 100 letniego domu, należy przyjąć, że kwota pozostająca skarżącemu po uiszczeniu wszystkich powyższych wydatków uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych. W ocenie Sądu należało więc skarżącemu przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.188 w zw. z art.197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.