Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 50/12, odmówił przyznania prawa pomocy P. K. Z ustalonego przez Sąd w ww. postanowieniu stanu faktycznego wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu umowy o pracę oraz dochodów z tytułu umów o dzieło i zleceń w łącznej wysokości 5600 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że dochód ten obciążony jest alimentami na rzecz jego dzieci oraz żony, z którą pozostaje w separacji, na kwotę łącznie 6100 zł. P. K. oświadczył, że jest właścicielem niewykończonego domu o powierzchni 5102 m, posadowionego na działce o powierzchni 1082 m2. Miesięczny koszt utrzymania domu, w którym skarżący zamieszkuje, w sezonie letnim wynosi 400 zł, natomiast w okresie grzewczym 800 zł. Skarżący wskazał, iż uzyskiwane dochody nie wystarczają nawet na pokrycie zobowiązań alimentacyjnych.
Skarżący dodatkowo oświadczył, iż w związku z pogorszeniem się sytuacji majątkowej, zwrócił się do właściwego sądu z wnioskiem o obniżenie zobowiązań alimentacyjnych. Podał także, że nie posiada żadnych oszczędności.
Sąd wskazał, iż z akt sprawy wynika, że skarżący na rachunku bankowym w [...] w dniu 2 listopada 2011 r. posiadał dostępne środki w wysokości 24.465,19 zł, natomiast saldo na rachunku skarżącego w dniu 14 lutego 2012 r. wynosiło 1.971,34 zł. W dniu 15 grudnia 2011 r. skarżący wypłacił z tego konta 15.000 zł natomiast w dniu 21 grudnia 2011 r. - 22.000 zł. Skarżący nie wyjaśnił jednak, mimo skierowanego do niego w tej sprawie wezwania, na co przeznaczył tę kwotę. Skarżący jest ponadto posiadaczem konta w [...]. Analiza historii przedłożonego rachunku z okresu od dnia 17 listopada 2011 r. do dnia 20 lutego 2012 r. potwierdziła, iż skarżący w dniu 9 grudnia 2011 r. dokonał wpłaty środków pieniężnych w wysokości 26.000 zł. Środki te do dnia 20 lutego 2012 r. nie zostały rozdysponowane.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia P. K. wniósł sprzeciw wskazując m.in. na brak zrozumienia przez referendarza jego sytuacji materialnej.
Zarządzeniem z dnia 22 maja 2012 r. P. K. został wezwany do: 1) nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z ostatnich trzech miesięcy, 2) nadesłania kserokopii umowy pożyczki 3) złożenia oświadczenia na temat rozbieżności między zawartym w sprzeciwie oświadczeniem iż "pożyczone środki 15 i 21 grudnia 2011 r. zwrócił na konto" a wyciągiem z rachunku bankowego w [...], z którego nie wynika, aby środki te zostały rozdysponowane. Na wykonanie tego wezwania Sąd wyznaczył skarżącemu termin siedmiu dni. Termin na wykonanie wezwania upłynął z dniem 11 czerwca 2012 r.
W piśmie z dnia 7 czerwca 2012 r. skarżący oświadczył, że nie jest w stanie nadesłać dokumentów żądnych przez Sąd, albowiem termin na ich zdobycie jest zbyt krótki. Ponadto podał, że nie zwracał się do pożyczkodawców o zgodę na ujawnienie ich danych personalnych i finansowych i nie posiada umowy pożyczki. Stwierdził też, że w sprawie dokumentów pozostałych zwróci się do banku z zapytaniem w jaki sposób skutecznie i wystarczająco klarownie przedstawić je w związku z wezwaniem.
Uzasadniając rozstrzygnięcie z dnia 1 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu złożone oświadczenia nie odzwierciedlają sytuacji materialnej skarżącego a skarżący w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację materialną. Skarżący wskazał na trudną sytuację materialną nie przedstawił przy tym jednak wiarygodnych dowodów na potwierdzenie swoich oświadczeń.
Sąd wskazał, że skarżący w toku rozpoznawania sprawy nadesłał zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, z których wynika, że jest on zatrudniony w [...], w wymiarze pełnego etatu, na stanowisku muzyka. Średnie miesięczne wynagrodzenie z tego tytułu wynosi 3209,55 zł netto. Ponadto skarżący współpracuje z Fundacją [...]. Fundacja zatrudnia go na podstawie umowy o dzieło i umów zleceń w charakterze artysty muzyka. Honorarium z tytułu współpracy za okres 1 listopada 2011 r. – 31 stycznia 2012 r. (trzy miesiące) wynosiło 2005 zł brutto, tj. 1824 zł netto (czyli ok. 608 zł miesięcznie). P. K. podał także, że płaci alimenty w wysokości 6300 zł miesięcznie. Nie wyjaśnił on jednak, skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie, jeżeli same wydatki skarżącego z tytułu zasądzonych alimentów znacznie przekraczają kwotę jego miesięcznych dochodów.
Ponadto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie przedłożył on także wyczerpujących wyjaśnień odnośnie wielkości zgromadzonych oszczędności, a jego wyjaśnienia w tym zakresie budzą uzasadnione wątpliwości co do zgodności z prawdą (skarżący nie wykonał zarządzenia z dnia 22 maja 2012 r.). W formularzu wniosku PPF skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. W wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono jednak, że posiada on dwa konta bankowe – w [...] oraz w [...] (skarżący ujawniał je stopniowo, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 26 stycznia 2012 r. podał jedynie, że jest posiadaczem konta w [...]). Z wyciągu z rachunku prowadzonego w [...] wynika, że w dniu 9 grudnia 2011 r. skarżący wpłacił na to konto kwotę 26 000 zł. Z dokumentu tego nie wynika, aby środki te zostały rozdysponowane.
Z kolei z wyciągu z posiadanego w [...] rachunku bankowego, nadesłanego przez skarżącego na wezwanie referendarza sądowego wynika, że w dniu 15 grudnia 2011 r. skarżący wypłacił z konta kwotę 25 000 zł, a w dniu 21 grudnia 2011 r. - 22 000 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada tych środków, albowiem były to pieniądze pożyczone i zwrócił je na konto. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył jednak żadnych dokumentów mogących świadczyć o tym, że nie posiada tych środków i że stanowiły one pożyczkę. W odpowiedzi na pismo w tej sprawie stwierdził wręcz, że nie istnieje umowa pożyczki, a nie posiada zgody pożyczkodawców na ujawnienie ich danych.
Sąd podkreślił, że oświadczenia strony na temat jego sytuacji majątkowej zawarte we wniosku były lakoniczne, także w udzielanych w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.) odpowiedziach skarżący nie wyjaśnił istotnych kwestii. Ponadto na niektóre z postawionych pytań w ogóle nie udzielił odpowiedzi, zaś do innych ustosunkował się w sposób bardzo ogólnikowy, czym w żaden sposób nie spowodował, że możliwe było ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Nie przedłożył także żądanych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej, do których został zobowiązany w wezwaniu z dnia 22 maja 2012 r. (np. umowy pożyczki, wyciągów z kont bankowych). Zdaniem Sądu tłumaczenie, że wyznaczony termin był zbyt krótki na wykonania wezwania nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał minimum dobrej woli w chęci wyjaśnienia sytuacji życiowej i materialnej. Takie działanie, a raczej brak woli uwiarygodnienia swojej sytuacji materialnej i życiowej spowodowało, że Sąd nie dysponował danymi, które umożliwiałyby mu stwierdzenie, czy w sprawie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skutkujące przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanej przez niego formie. Ciężar dowodu spoczywał w tym zakresie na skarżącym.
Zażaleniem P. K. zaskarżył powyższe postanowienie i wniósł o jego uchylenie. W zażaleniu podniesiono, że Sąd nie wydłużył skarżącemu terminu do przedstawienia odpowiedzi na zarządzenie z dnia 22 maja 2012 r. Wskazano, że pożyczone pieniądze są wyłącznie na zobowiązania alimentacyjne i mieszkaniowe, a ich wpłata na konta bankowe miała na celu wykazanie obrotu gotówką na koncie w celu możliwości ubiegania się o wyższy limit debetowy. Skarżący wyjaśnił też, że kwotę 26.000 zł pożyczył od J.K. i J. K. (od swoich rodziców), na dowód czego do zażalenia załączył ich oświadczenie. Wskazał też, dlaczego nie przedstawił powyższych informacji wcześniej.
W zażaleniu podniesiono również, że błędnie odczytano, iż posiada on dodatnie saldo na karcie kredytowej w wysokości 4408,93 zł - przy limicie kredytu w wysokości 8800 zł oznacza to, że ma on zadłużenie wobec banku w wysokości 4391,07 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Jeżeli oświadczenie wnioskodawcy zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając wniosek P. K. stwierdził, że informacje zawarte w jego wniosku są niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i korzystając z przysługującego mu na mocy art. 255 p.p.s.a. prawa, zarządzeniem z dnia 22 maja 2012 r. wezwał wnioskodawcę do złożenia oświadczenia na temat rozbieżności między oświadczeniem, iż pożyczone środki 15 i 21 grudnia 2011 r. zwrócił na konto a wyciągiem z rachunku bankowego, z którego nie wynika, aby środki te zostały wypłacone oraz do nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy a także kserokopii umowy pożyczki kwoty 26.000 zł. Wnioskodawca nie wywiązał się jednak z obowiązku uzupełnienia wniosku i przesłania żądanych dokumentów.
Należy przy tym w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie zasługuje na uwzględnienie tłumaczenie wnioskodawcy, iż wyznaczony, siedmiodniowy termin do wykonania ww. zarządzenia był zbyt krótki. Słusznie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu, że przede wszystkim przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych nie powinno nastręczać skarżącemu żadnych problemów. Niezrozumiała jest również dla Sądu okoliczność nie przesłania przez skarżącego oświadczenia, o którym mowa w wezwaniu z dnia 22 maja 2012 r. Sprawą zainteresowanego jest natomiast wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).
Mając na uwadze powyższe ustalenia należy podzielić stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu, że P. K. nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.