Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2155/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił B. Ł. i M. Ł. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 26 lutego 2008 r. oddalającego ich skargę na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania.
W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że w dniu 28 lutego 2008 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika - adwokata do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wymienionego wyżej wyroku. Postanowieniem z dnia 28 marca 2008 r., referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, wskazując jednocześnie, że skarżący na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 grudnia 2007 r. korzystają już z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Okręgowa Rada Adwokacka w W. w dniu 7 kwietnia 2008 r. wyznaczyła adwokat A. M. pełnomocnikiem z urzędu dla B. Ł. i M. Ł., której skarżący udzielili pełnomocnictwo dnia 21 kwietnia 2008 r.
Dnia 18 kwietnia 2008 r. na prośbę adwokat A. M. Sąd udostępnił pełnomocnikowi do wglądu akta niniejszej sprawy.
W dniu 25 kwietnia 2008 r. pełnomocnik skarżących wraz z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu podniesiono, że skarżący w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli wniosek o wyznaczenie im z urzędu pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Postanowienie Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o wyznaczeniu A. M. na pełnomocnika z urzędu dla B. Ł. i M. Ł. pełnomocnik skarżących otrzymała w dniu 15 kwietnia 2008 r. i niezwłocznie skontaktowała się ze skarżącymi, zaś w dniu 21 kwietnia 2008 r. uzyskała pełnomocnictwo skarżących do reprezentowania ich przed sądami administracyjnymi.
Sąd I instancji, powołując się na treść art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wskazał, iż w świetle ukształtowanego w tego typu sprawach orzecznictwa sądowego, kryterium braku winy po stronie osoby, która dokonuje określonej czynności prawnej - jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu dla dokonania czynności nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona (lub jej pełnomocnik) nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (tak m. in. postanowienie SN z dnia 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSP 1972/7-8/144).
W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji podnosi, że w przedmiotowej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o uzasadnienie wyroku został złożony w terminie 7 dni od chwili dowiedzenia się o przyczynie uchybienia. Termin, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. rozpoczął bowiem bieg w dniu 18 kwietnia 2008 r., tj. w dniu zapoznania się pełnomocnika skarżących z aktami sprawy, natomiast przedmiotowy wniosek wniesiono do Sądu w dniu 25 kwietnia 2008 r. Ponadto równocześnie ze złożeniem wniosku dopełniono uchybionej czynności - zgłoszono wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednak zdaniem Sądu nie można w żaden sposób uznać, że skarżący uprawdopodobnili okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania tej czynności.
Za taką okoliczność, w ocenie Sądu I instancji, nie można uznać wystąpienia skarżących, działających przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie bez profesjonalnego pełnomocnika, w terminie 7 dniu od dnia ogłoszenia wyroku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, bowiem o fakcie ustanowienia pełnomocnika skarżący dowiedzieli się dopiero w dniu 2 kwietnia 2008 r., a więc po terminie do złożenia wniosku. (patrz wyrok NSA z dnia 26.11.1997 r. I SA/Lu 1219/96, Lex nr 31857). Ponadto w terminie do złożenia wniosku skarżący nie wiedzieli czy wniosek o prawo pomocy zostanie przez Sąd uwzględniony.
Sąd I instancji, wskazał również, iż wniosek o uzasadnienie wyroku nie jest objęty koniecznością sporządzenia go przez profesjonalnego pełnomocnika, tj. adwokata bądź radcę prawnego, tak jak ma to miejsce przy wnoszeniu do Sądu skargi kasacyjnej na podstawie art. 175 § 1 P.p.s.a.
Wysłane do skarżących zawiadomienia o rozprawie zawierały prawidłowo sformułowane pouczenie o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z protokołu rozprawy wynika również, że Sąd po ogłoszeniu wyroku oddalającego skargę, pouczył obecną na rozprawie skarżącą B. Ł. o konieczności wystąpienia w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżąca nie zgłaszała swoich wątpliwości w tym zakresie, ani nie podejmowała żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia tego pouczenia. Nie zachodziły w związku z tym podstawy do przypuszczeń, że strona, która do tej pory samodzielnie i aktywnie brała udział w postępowaniu pouczenia tego nie zrozumie i z niego nie skorzysta. Fakt, iż skarżący działali przed Sądem bez profesjonalnego pełnomocnika, o którego przyznanie wystąpili z wnioskiem po wydaniu przez Sąd wyroku, jest w ocenie Sądu I instancji całkowicie nieistotny w stosunku do kwestii ponoszenia przez stronę winy za niezachowanie terminu. Nie wpłynął on bowiem na uprawnienia strony w tej mierze. To zaś spowodowało, iż skoro skarżący mieli możliwość złożenia wniosku w terminie i z możliwości tej nie skorzystali, ponoszą negatywne konsekwencje własnej bezczynności.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika, zarzucając naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. polegające na błędnym uznaniu, iż skarżący nie uprawdopodobnili, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez ich winy. Wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że złożenie przez skarżących w terminie 7 dniu od dnia ogłoszenia wyroku wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, przesądza o tym, że nie zrozumieli pouczenia Sądu lub też pouczenie to zrozumieli w sposób błędny. W konsekwencji nie można zasadnie twierdzić, że dopuścili się niedbalstwa w zakresie własnych interesów procesowych. Skarżący dochowali terminu, co do którego ich Sąd pouczył, składając jednakowoż błędny wniosek, również wynikający z pouczenia Sądu odnośnie przymusu adwokacko-radcowskiego w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej.
Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego (post. NSA z dnia 12 kwietnia 2006 r., I OSK 70/06, LEX nr 209125) podniesiono, że wskazówki i pouczenia, o których mowa w art. 6 P.p.s.a. powinny dotyczyć nie tylko tego, jakie czynności procesowe powinny zostać podjęte, w jaki sposób i w jakim terminie, ale także jakie są następstwa nieusunięcia braków formalnych w terminie oraz jakie skutki prawne pociąga za sobą podjęcie lub niepodjęcie konkretnej czynności. W ocenie skarżących celem tego przepisu jest zagwarantowanie stronie, która nie posiada profesjonalnej wiedzy prawniczej, odpowiednich środków ochrony jej praw. Ponadto wskazano, że skoro skarżący dochowali terminu, o którym Sąd ich pouczył, oznacza to, że działali w celu obrony swoich interesów procesowych, choć pouczenie Sądu zrozumieli w sposób błędny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Analiza instytucji wniosku o przywrócenie terminu, winna się rozpocząć od rozważenia przesłanek, jakie muszą być spełnione, aby można było tego rodzaju wniosek strony uwzględnić. Pozytywne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z wystąpieniem czterech przesłanek łącznie, takich jak: złożenie wniosku o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do złożenia tego rodzaju wniosku, uprawdopodobnienie braku winy w niedokonaniu czynności procesowej w przewidzianym terminie oraz jednoczesne dokonanie wraz ze składanym wnioskiem o przywrócenie terminu czynności procesowej. Ponadto, stosownie do treści art. 86 § 2 P.p.s.a., we wniosku o przywrócenie terminu, powinno zostać wskazane czy uchybienie terminu do dokonania określonej czynności, pociąga za sobą ujemne skutki dla strony w zakresie postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że działanie strony nie było niezawinione, a tym samym nie było podstaw do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja zaprezentowana w zażaleniu nie może znaleźć uznania. Oczywistym jest, że analiza przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu musi odbywać się na tle konkretnej sprawy, co nie oznacza, że w orzecznictwie nie ma co do nich wykrystalizowanego poglądu. Sąd I instancji uznał, że wniosek skarżących o przywrócenie terminu nie może zostać uwzględniony, z uwagi na zawinione działanie strony. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ten pogląd. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, iż brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
W rozpoznawanej sprawie, skarżący nie wskazali okoliczności, które mogłyby skutkować uznaniem zasadności ich wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie została wykazana podstawowa przesłanka przywrócenia terminu, jaką jest brak zawinienia strony nieterminowemu dokonaniu czynności procesowej.
W zażaleniu skarżący podnieśli, że nie zrozumieli pouczenia Sądu lub też pouczenie to zrozumieli w sposób błędny, co w ich ocenie wskazuje, że nie dopuścili się niedbalstwa w zakresie własnych interesów procesowych. Skarżący uważają, że dochowali terminu, lecz złożyli błędny wniosek, również wynikający z pouczenia Sądu odnośnie przymusu adwokacko-radcowskiego w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem, jak zauważył Sąd I instancji, wysłane do skarżących zawiadomienia o rozprawie zawierały prawidłowo sformułowane pouczenie o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Również z protokołu rozprawy wynika, że Sąd po ogłoszeniu wyroku oddalającego skargę, pouczył obecną na rozprawie skarżącą B. Ł. o konieczności wystąpienia w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżąca nie zgłaszała swoich wątpliwości w tym zakresie, ani nie podejmowała żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia tego pouczenia. Ponadto zarówno w zawiadomieniu o terminie rozprawy jak i w pouczeniu Sądu dokonanym na rozprawie, zawarta była informacja o skutkach uchybienia tego terminu, co wypełnia dyspozycję art. 6 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 maja 2008 r. odmówił skarżącym przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.