Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 czerwca 2005r. sygn. akt II SA/Sz 712/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z akt sprawy bezsporne wynika, co następuje:
W dniu 6 lipca 2004 r. (data stempla pocztowego) E.Z., będąca pełnomocnikiem i jednocześnie matką skarżącego A. J. wniosła skargę na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia 2 czerwca 2004 r., ([...]), którą utrzymano w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kamieniu Pomorskim z dnia 6 kwietnia 2004 r. (PNB-7355/12/04) o umorzeniu postępowania w sprawie wykucia otworów w ścianie piwnicy budynku mieszkalnego. We wniesionej w dniu 6 sierpnia 2004 r. odpowiedzi na skargę Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie wniósł o oddalenie skargi.
Pismem z dnia 13 sierpnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, pod rygorem odrzucenia skargi, wezwał do usunięcia braków formalnych skargi przez uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 20 sierpnia 2004 r.
W dniu 25 sierpnia 2004 r. wpłynął wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Pełnomocnik skarżącego podała w nim, że łączny dochód z jej emerytury i renty syna wynosi 1591,55 zł. brutto. Do wniosku, E. Z. dołączyła przekazy pocztowe potwierdzające wysokość pobieranych świadczeń.
W dniu 15 października 2004 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego następnie i przesłanego do Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że skarżący zamieszkuje wyłącznie z matką w domu o powierzchni 109 m². Jak podano we wniosku, poza stałym dochodem z tytułu renty i emerytury, w miesiącu lipcu i sierpniu skarżący i jego matka uzyskują dodatkowy dochód z wynajmu dwóch pokoi w wysokości po ok. 1000 zł. miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2004 r., sygn. akt II SA/Sz 712/04, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych.
Pismem z dnia 10 grudnia 2004 r. uczestniczka postępowania G. G. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc w sprzeciwie, że rzeczywiste dochody skarżącego i jego matki, uzyskiwane z wynajmu pokoi są dużo wyższe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, pismem z dnia 6 stycznia 2005 r. wezwał pełnomocnika skarżącego do przedstawienia w terminie siedmiu dni odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata oraz wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Pismo to doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 stycznia 2005 r.
W dniu 17 stycznia 2005 r. do Sądu wpłynęło pismo, w którym skarżący zapewnił o prawdziwości podanych danych. W załączeniu przedstawiono zeznania podatkowe E. Z. i A. J..
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2005 r., sygn. akt II SA/Sz 712/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, odmówił natomiast ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że okoliczności podane przez skarżącego wskazują na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania.
Pełnomocnik uczestniczki postępowania G. G., radca prawny L. W. wniosła w dniu 8 lutego 2005 r. zażalenie. W zażaleniu tym podniesiono, że według G. G. skarżący uzyskuje dochód w dużo wyższej wysokości, prowadząc wynajem pokoi wczasowiczom. Dochód ten żaląca się szacuje na kwotę do 50 000 zł rocznie. Na potwierdzenie okoliczności prowadzenia wynajmu pokoi i uzyskiwanych przez A. J. dochodów, przedstawiono oświadczenia G. G., W. R. i D. D.. Ponadto G. G. dołączyła do zażalenia kopię listu z dnia 2 grudnia 2004 r., otrzymanego od E. Z.. W liście tym E. Z. szacuje swój dochód z tytułu wynajmu na ok. 12 700 zł. rocznie.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2005r., sygn. akt II OZ 220/05 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Sąd I instancji w dniu 30 czerwca 2005r. wydał postanowienie, którym odmówił przyznania prawa pomocy. Biorąc pod uwagę nadesłane dodatkowe dokumenty (kopie zeznań podatkowych) oraz kierując się względami doświadczenia życiowego, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że dodatkowy dochód E. Z. oraz A. J. wynosi około 1000 zł miesięcznie.
Ponadto Sąd stwierdził, że składane przez skarżącego oraz jego pełnomocnika (matkę) oświadczenia o rozmiarze prowadzonej działalności i osiąganych dochodach są niewiarygodne i pozostają w sprzeczności ze stanem rzeczywistym, a tym samym nie odzwierciadlają rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego. Tym samym brak jest podstaw, aby skarżący wykazali brak możliwości ponoszenia jakichkolwiek, czy pełnych kosztów postępowania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie zakwestionowano pogląd Sądu, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Ponadto stwierdzono, że nie ma żadnej sprzeczności w oświadczeniach majątkowych skarżącego i jego matki. Sąd I instancji dokonał natomiast błędnej interpretacji nadesłanych oświadczeń i dokumentów, przy czym "przychody praktycznie pojawiają się tylko w miesiącach letnich".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd może na wniosek osoby fizycznej przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podzielić ocenę Sądu I instancji, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił należycie swoich twierdzeń o braku środków na opłacanie kosztów sądowych, tym bardziej, że pomiędzy składanymi oświadczeniami dotyczącymi ich stanu majątkowego i dochodów zachodzą oczywiste niezgodności.
Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 powołanej ustawy, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Występując ze skargą wszczynającą postępowanie przed sądem administracyjnym skarżąca powinna się liczyć, że będzie ponosiła koszty postępowania, a w szczególności powinna zaoszczędzić niezbędne środki finansowe na ponoszenie opłat sądowych.
W niniejszej sprawie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw, ażeby wyjątkowo odstąpić od tej zasady, tym bardziej, że uzyskiwane przez skarżącego oraz jego matkę dochody nie wskazują na to, aby nie mógł on ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.