Uzasadnienie
M. R. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie (w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego robót budowlanych) zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie "obrońcy". Żądanie to zostało następnie ponowione i sprecyzowane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu (PPF). M. R. domaga się w nim zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z uwagi na trudną sytuację finansową i brak znajomości przepisów prawa. Wymieniona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i uczącą się córką. Obydwoje z mężem są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawczyni posiada orzeczenie lekarskie zaliczające ją do osób niepełnosprawnych; mąż jej jest ciężko chory. Dochody rodziny to: 275,75 zł – dodatek do mieszkania, 115 zł – zasiłek rodzinny, 490 zł – zasiłek okresowy, 200 zł – otrzymany w marcu 2015 r. zasiłek na żywność.
Wnioskodawczyni czasem zaciąga pożyczkę na opłacenie wydatków dotyczących utrzymania mieszkania, czy też wydatków na lekarstwa. Na majątek strony składają się: mieszkanie o powierzchni 54,05, mieszkanie o powierzchni 49 m.kw., którego strona jest współwłaścicielką, nieruchomość rolna, której wnioskodawczyni jest współwłaścicielką, udział 153/1680 w budynku mieszkalnym (którego dotyczy niniejsza sprawa). Jako wydatki podane zostały: opłata za mieszkanie – 576 zł, gaz - 307 zł, prąd – 90 zł, telefon – 40 zł. Wnioskodawczyni podała też, że zaciąga pożyczki na opłacenie wydatków dotyczących utrzymania mieszkania i zakup lekarstw.
Postanowieniem z dnia 19 maja 2015 r. referendarz sądowy przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od w/w postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W ocenie Sądu, orzekając w przedmiocie prawa pomocy Sąd analizuje pełną sytuację materialną wnioskodawczyni, a nie jedynie jej zasób pieniężny, oraz to czy podjęła ona wszelkie możliwe działania, aby przezwyciężyć trudną sytuację materialną. Sąd zwraca również uwagę, że wnioskodawczyni w niedostateczny sposób udzieliła wyjaśnień na wezwanie referendarza sądowego. Natomiast podane przez nią informacje o wysokości osiąganych dochodów i czynionych wydatkach na utrzymanie trzyosobowej rodziny nie bilansują się. Nie uszczegółowiono przy tym, jakie wydatki ponoszone są na wyżywienie, ubranie, czy naukę córki, a z pewnością suma osiąganych dochodów nie pozwala pokryć wszystkich takich wydatków przy uwzględnieniu podanych w oświadczeniu wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Nie podano, w jakiej wysokości pożyczki są zaciągane i z jakich środków zwracane. Tak więc nie było na podstawie podanych przez stronę danych możliwe ustalenie rzeczywistego jej stanu majątkowego, który pozwalałby na przyjęcie, że wnioskodawczyni spełniła przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym. Wyjaśnienia strony budzą istotne wątpliwości co do ich wiarygodności i uniemożliwiały ocenę, czy wnioskodawczyni zasługuje na udzielenie jej wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy.
M. R. pismem z dnia 24 czerwca 2015 r. wniosła zażalenie na postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 11 czerwca 2015 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wynika, iż zestawienie przychodów i wydatków skarżącej wskazuje, że miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącej przewyższają dochody, co może oznaczać, że nie wskazała ona dodatkowych źródeł dochodów.
W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej.
Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy z powodu niemożności oceny sytuacji finansowej skarżącego, okolicznością taką może być w szczególności przedstawienie przez niego dokumentacji, którą nie dysponował Sąd pierwszej instancji, a która pozwala na ustosunkowanie się do sytuacji majątkowej skarżącej w zakresie uzyskiwanych przez niego dochodów.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.