Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt IV SO/Wa 40/07 odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że w myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855, ze zm.), stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich, które są wyłącznym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego. Z wyjaśnień Stowarzyszenia wynika, że nie ustaliło ono dla swej działalności składek, natomiast środki czerpane są wyłącznie z dobrowolnych składek. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, skoro Stowarzyszenie dobrowolnie pozbawiło się środków, które mogłyby służyć m.in. na pokrycie kosztów postępowania sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony.
Ponadto Sąd podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepubl.), zgodnie z którym, okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, iż jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Brak zapewnienia w statucie stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy.
Sąd podniósł, że Stowarzyszenie wskazało, iż w 2007 r. uiściło opłaty sądowe w łącznej wysokości [...] zł, zatem de facto przyznało, że wbrew informacjom zawartym na urzędowym formularzu PPPr, uzyskuje środki finansowe niezbędne do dokonywania czynności procesowych.
Na powyższe postanowienie, w dniu 7 lipca 2008 r. Stowarzyszenie [...] złożyło do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W treści zażalenia Stowarzyszenie wskazało, że wielokrotnie ubiegało się o zwolnienie od konieczności ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niewielkie przychody z dobrowolnych składek członków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów postępowania sądowego i stosownie do art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, zwanej dalej P.p.s.a.) jeżeli ustawa nie stanowi inaczej do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Prawo pomocy jest wyjątkiem od tej zasady i zastosowanie tej instytucji ogranicza się do szczególnie uzasadnionych przypadków. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o jaki wnioskuje Stowarzyszenie, następuje w przypadku wykazania nieposiadania przez wnioskującego dostatecznych środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.).
Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Natomiast przepis art. 33 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach przewiduje możliwość uzyskiwania przez Stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, oraz dochodów z majątku stowarzyszenia. Ponadto Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek.
Z dokumentów złożonych przez Stowarzyszenie [...] (regulamin Stowarzyszenia) wynika, że swoją działalność prowadzi dzięki pracy społecznej swoich członków, a regulamin Stowarzyszenia nie przewiduje składek członkowskich. Skoro Stowarzyszenie zrezygnowało z pobierania składek od swoich członków, pozbawiając się w ten sposób jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Strona odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa.
Należy zatem uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Na marginesie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w dniu 7 kwietnia 2008 r. podjął uchwałę w sprawie, sygn. akt II FPS 1/08 w której uznał, iż wniosek, o jakim mowa w art. 55 § 1 P.p.s.a. jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie, od którego pobiera się wpis sądowy, zaś od postanowienia wydanego na skutek tego wniosku służy stronie zażalenie, a nie skarga kasacyjna.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w postanowieniu.