Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [...] w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tejże organizacji na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu na prawach strony.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2008 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lecz w wyniku wniesionego sprzeciwu na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej – p.p.s.a.) postanowienie powyższe straciło swoją moc.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż Stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, winno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością. W przeciwnym bowiem razie zwolnienie od kosztów sądowych tejże organizacji oznaczałoby, iż jej działalność jest faktycznie finansowana ze środków publicznych co stoi w sprzeczności z zasadą, iż Stowarzyszenie to prowadzi działalność na bazie swojego majątku. Skoro zatem art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) daje możliwość uzyskiwania środków finansowych przez Stowarzyszenie to wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie można uznać za zasadny i należy go oddalić na mocy art. 246 § 2 pkt 2 i art. 254 § 1 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie [...] zarzucając mu rażące naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i wnosząc o jego zmianę albo uchylenie.
W uzasadnieniu wniesionego zażalenia Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania, nie prowadzi i nie ma zamiaru prowadzić działalności gospodarczej, bowiem działalność Stowarzyszenia nie wymaga żadnych środków i jest realizowana społecznie przez jego członków. Z powyższego zdaniem Stowarzyszenia wynika, spełnienie przesłanki art. 246 §2 pkt 1 p.p.s.a.
Zaskarżone postanowienie stanowi, zdaniem strony, odstępstwo od szeregu orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego polegającej, w którym Stowarzyszenie zwalniane było od kosztów sądowych. Według skarżącego skarżone postanowienie pozbawia go prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie wymaga uwagi, iż podstawą prawną skarżonego postanowienia był art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. albowiem treść wniosku strony skarżącej obejmowała jedynie zwolnienie od kosztów sądowych a zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Niezrozumiały jest zatem zarzut dotyczący pkt-u 1 wspomnianego artykułu skoro nie był on przedmiotem zastosowania.
Bez względu na powyższe należy podkreślić, iż prawo pomocy w zakresie częściowym tj. na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznawane jest osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej jeżeli, wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji skupił się na trafnym wskazaniu, iż wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Należy wskazać, że wymienione w art. 246 § 2 p.p.s.a. podmioty obowiązane są wykazać brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.
W tym względzie zażalenie strony skarżącej nie przedstawia żadnych wiarygodnych okoliczności, które świadczyłyby o braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego.
Zawarte w zażaleniu stwierdzenie, iż działalność Stowarzyszenia nie wymaga żadnych środków oraz że jest realizowana społecznie przez jego członków prowadzi do wniosku, iż obciążenia wynikające z realizacji statutowych celów organizacji mogą ponosić jego członkowie. Stowarzyszenie musi mieć bowiem świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 266/08, II OZ 271/08, z dnia 24 kwietnia 2008 r. – II OZ 360/08, z dnia 15 maja 2008 r. – II OZ 505/08 – wszystkie niepublikowane).
Również w piśmiennictwie przyjmuje się, iż osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 504).
Należy także podkreślić, iż to, że Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 263/08 – oba niepublikowane). Fakt, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza tym samym, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski.
Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Tak więc argumentacja strony skarżącej wskazująca na charakter Stowarzyszenia i możliwość pozyskiwania dochodów w żadnym wypadku nie przesądza o zasadności przedmiotowego wniosku.
W konkluzji należy stwierdzić, iż pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje podmiotom, które nie mogą z przyczyn niezależnych od siebie pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom dobrowolnie zrzekającym się pozyskiwania dochodów.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji niniejszego postanowienia.