Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/GL 1030/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił I. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zarówno zwolnienie jej od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia opłaty kancelaryjnej z tytułu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł oraz ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, jak i ustanowienie fachowego pełnomocnika z urzędu.
Ustalając sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd I Instancji wskazał, opierając się na informacjach przedstawionych we wniosku, że strona skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z S. T., jest to osoba pełnoletnia, niespokrewniona ze skarżącą, która nie osiąga żadnych dochodów i posiada status osoby bezrobotnej. Łączny miesięczny dochód wnioskodawczyni wynosi 2145 zł i składa się na niego emerytura w wysokości 800 zł (częściowo zajęta przez komornika) oraz kwota 1345 zł osiągana z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W skład majątku skarżącej wchodzi współwłasność nieruchomości objętej postępowaniem o zniesienie współwłasności i zarządem przymusowym oraz wydzielone w tej nieruchomości mieszkanie o powierzchni 80 m² - spadek po rodzicach skarżącej. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3000 euro. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że miesięczny koszt utrzymania mieszkania, wyżywienia oraz leków to kwota rzędu 900 zł, miesięczne koszty opłat za wodę, gaz, telefon, prąd to kwota 895 zł oraz koszt podatku od nieruchomości 10 zł.
Na powyższe postanowienie Sądu I instancji I. D. wniosła zażalenie z dnia 7 sierpnia 2015 r.
W obszernym uzasadnieniu zażalenia skarżąca uznała, że Sąd I instancji dokonał błędnej oceny jej sytuacji majątkowej. Wskazała, że każdego miesiąca ponosi stałe wydatki w kwocie około 1795 zł, a do dyspozycji pozostaje jej 350 zł. Podniosła również, że koszty prowadzonej przez nią działalności gospodarczej są niewspółmiernie wysokie w stosunku do uzyskiwanych dochodów, a splot niekorzystnych okoliczności i rażąca przewlekłość postępowania o zniesienie współwłasności nieruchomości, w związku z którym strona nie może pobierać pożytków finansowych z tejże nieruchomości spowodowały, że skarżąca wszystkie środki pieniężne przeznacza na spłatę zaległych i aktualnych zobowiązań.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie I. D. nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych ze swym udziałem w postępowaniu, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja prawa pomocy ma jednak charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom rzeczywiście ubogim, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).
Wskazać należy, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, w związku z tym korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym.
Analiza wniosku złożonego przez skarżącą prowadzi do uznania, że nie należy ona do osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. I. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z S. T., bezrobotną. Z oświadczenia skarżącej wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jej przychód za rok 2014 wyniósł 131550.42 zł, a koszty prowadzenia działalności gospodarczej to 115410 zł (podatek 6260 zł, zaliczki na wypłaty 14400 zł, ZUS 3250 zł, benzyna i koszt utrzymania samochodu 4500 zł, zaległe zobowiązania 5000 zł, kredyt w PKO 18500 zł, spłata karty kredytowej 2500 zł, faktury 61000 zł.). Łączny miesięczny dochód wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi zatem około 1345 zł, dodatkowo skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 800 zł (częściowo zajętą przez komornika).
W skład jej majątku wchodzi współwłasność nieruchomości objętej postępowaniem o zniesienie współwłasności i zarządem przymusowym oraz wydzielone w tej nieruchomości mieszkanie o powierzchni 80 m² - spadek po rodzicach skarżącej. Wnioskodawczyni nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3000 euro. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że miesięczny koszt utrzymania mieszkania, wyżywienia oraz leków to kwota rzędu 900 zł, miesięczne koszty opłat za wodę, gaz, telefon, prąd to kwota 895 zł oraz koszt podatku od nieruchomości 10 zł.
Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należy, że nawet przy uwzględnieniu wydatków skarżącej, powinna ona partycypować w kosztach sądowych. Wnioskodawczyni posiada bowiem stałe źródło dochodu, a zatem nie znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby jej poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa również, odnosząc się do podnoszonej przez wnoszącą zażalenie kwestii, iż praktycznie cały dochód przeznacza na spłatę zaległych i aktualnych zobowiązań, że nie jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Istnieje ukształtowane stanowisko w orzecznictwie sądowym, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazać bowiem należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Spłata karty kredytowej w wysokości 2500 zł czy kredytu zaciągniętego przez skarżącą w wysokości 18500 zł nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06 oraz z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W takiej sytuacji należało uznać, że zasadnie Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.
- s. Arkadiusz Despot - Mładanowicz