Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 maja 2016 r., sygn. IV SA/Wa 2852/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia, odwołując się do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a, Sąd I instancji podniósł, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd ustalił, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), które środki na swoją działalność uzyskiwało dotychczas ze składek członkowskich.
Sąd zauważył, że w świetle znowelizowanego art. 42 ust. 2 ostatnio powołanej ustawy, źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego mogą być darowizny, spadki, zapisy, dochody z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. W związku z powyższym Sąd uznał, że realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło niezbędne kroki do zapewnienia zwiększenia środków finansowych, choćby poprzez zwiększenie liczby nowych członków czy podniesienie składek członkowskich.
W zażaleniu na postanowienie z 25 stycznia 2016 r. Stowarzyszenie podniosło, że jest organizacją działającą pro bono, nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej czy zarobkowej. Możliwości finansowe członków Stowarzyszenia są odgraniczone i nie pozwalają na ustalenie składki członkowskiej w wyższej, niż dotychczas przyjęta, wysokości. Przekształcenie stowarzyszenia w stowarzyszenie rejestrowe, aby rozszerzyć możliwości pozyskiwania środków finansowych, również nie jest możliwe ze względu na brak przewidzianej ustawą minimalnej liczby członków. Z powołanych względów Stowarzyszenie wniosło o uwzględnienie zażalenia i uchylenie postanowienia z 27 maja 2016 r., ewentualnie o udzielenie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.
W przypadku osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Przyjęta w zaskarżonym postanowieniu ocena odnosząca się do zaistnienia w niniejszej sprawie podstaw do zastosowania art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez zwolnienie strony od kosztów sądowych, nie budzi zastrzeżeń sądu kasacyjnego. Prezentowane przez Sąd I instancji stanowisko co do niespełnienia przez stronę warunków uprawniających Sąd do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie z uwagi na niepodejmowanie przez Stowarzyszenie jakichkolwiek kroków w celu zapewnienia środków finansowych na prowadzona działalność w pełni koresponduje z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyjmowanym na gruncie art. 246 § 2 p.p.s.a. W orzecznictwie tym w sposób konsekwentny wskazuje się, że organizacje non profit nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie swojej działalności statutowej. Stowarzyszenie, chcąc efektywnie prowadzić spory sądowe w zakresie swojej działalności powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki.
Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na budżet państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do naruszenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku.
Argumentacja podniesiona w zażaleniu, odwołująca się do trudnej sytuacji majątkowej członków stowarzyszenia uniemożliwiającej podniesienie wysokości składek członkowskich w celu pozyskania środków finansowych na koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 200 zł, nie zasługuje na uwzględnienie. Z oświadczeń złożonych przez pełnomocnika strony wynika, że wysokość składek nie jest narzucona i stała i ma charakter dobrowolnej dotacji na działalność społeczną (pismo z dnia 14 stycznia 2016 r., k. 49). W tej sytuacji uprawnione jest przyjęcie, że rezygnacja z ustanowienia obowiązkowych składek nie może być traktowana inaczej, niż jako zamiar przerzucania kosztów własnej działalności na budżet państwa. Nie pozwala zatem na uznanie, że Stowarzyszeniu powinno zostać przyznane prawo pomocy. Jeśli się uwzględni wysokość wymaganego wpisu od skargi (200 zł) oraz to, że wysokość innych potencjalnych kosztów opłat sądowych w niniejszej sprawie nie przekroczy jednorazowo kwoty 100 zł, to wobec braku wykazania stosowną dokumentacją finansową (zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków i lokat bankowych) stanu szczególnego ubóstwa członków stowarzyszenia, nie sposób przyjąć, że odmowa zwolnienia strony od kosztów sądowych była niezasadna.
Z powyższych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.