Uzasadnienie
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Krakowie, zarządzeniem z 20 lutego 2026 r., sygn. akt II SPP/Kr 113/25, pozostawił wniosek T.L. (skarżący) z 27 października 2025 r. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
W wyniku rozpoznania sprzeciwu od powyższego postanowienia, WSA w Krakowie postanowieniem z 2 kwietnia 2026 r. utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie referendarza sądowego. Odpis tego postanowienia wraz z pouczeniem, że jest ostateczne i nie przysługuje od niego żaden środek zaskarżenia doręczono skarżącemu.
Pismem z 4 maja 2026 r. skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie WSA w Krakowie, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu swego zażalenia powołał się na prawo do sądu, wskazując, że zgodnie z art. 49 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 143; Ppsa), jako strona powinien zostać wezwany do uzupełnienia stosownych braków, zanim jego wniosek zostanie zwrócony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne, ponieważ zostało wywiedzione od orzeczenia, które zakończyło postępowanie w dwóch instancjach.
Stosownie do art. 194 § 1 Ppsa, zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia enumeratywnie wyliczone w art. 194 § 1 pkt 1 – 10 Ppsa. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 Ppsa, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.
Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). W Ppsa brak jest normy, która pozwalałyby stronie na zaskarżenie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydanego na skutek rozpoznania sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego.
Należy wskazać, że właściwość referendarza sądowego do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika wprost z art. 258 § 2 pkt 7 Ppsa. Ustawodawca, wprowadzając ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015, poz. 658) zmiany w art. 258 cyt. ustawy, polegające na nadaniu nowego brzmienia § 2 pkt 7, tak ukształtował pozycję referendarza sądowego, że jego postanowienie należy traktować jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji. Sprzeciw wniesiony od tego orzeczenia jest więc środkiem odwoławczym rozpoznawanym przez sąd administracyjny. Wojewódzki sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw orzeka jako sąd drugiej instancji, którego orzeczenia są prawomocne z chwilą jego wydania i nie podlegają zaskarżeniu.
Tym samym została zachowana wyrażona w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego. Od postanowienia wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny w przedmiocie rozpoznawanego sprzeciwu nie przysługuje zażalenie, ponieważ nie znajduje się ono w katalogu spraw podlegających kontroli instancyjnej przez NSA, o których stanowi art. 194 Ppsa. Dlatego wniesiony środek zaskarżenia podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 194 § 1 Ppsa, orzekł jak w części dyspozycyjnej postanowienia.