Postanowienie NSA z 18 września 2015 r., II OZ 856/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 633/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Andrzej Gliniecki przewodniczący

Uzasadnienie

D. P. wnioskiem z dnia 20 marca 2015 r., wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń z dnia 30 kwietnia 2015 r. wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podstawowe źródło jego dochodu stanowi działalność rolnicza. W rubryce nr 10 formularza wniosku skarżący określił wysokość uzyskiwanego dochodu z tego tytułu na kwotę 1.000,-zł miesięcznie. Poza tym, wnioskujący uzyskuje dochód z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 457,-zł netto miesięcznie. Decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 2 grudnia 2014 r. przyznano mu jednolitą płatność obszarową w wysokości 8.079,42 zł.

Skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 6,4788 ha oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 1,28 ha. Poza tym, w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego wchodzą budynki gospodarcze. D. P. jest właścicielem ciągnika rolniczego Pronar 82TSA (rok produkcji 2003) oraz samochodu osobowego Toyota Avensis Verso z 2005 roku. Skarżący udokumentował następujące wydatki: opłatę za gaz w wysokości 22,48 zł w rozliczeniu dwumiesięcznym, opłatę za energię elektryczną w kwocie 124,39 zł miesięcznie, opłatę za usługi telekomunikacyjne – 32,59 zł miesięcznie oraz opłata aktywacyjna Formuła Stacjonarna: 19,99 zł, internet – 39,36 zł miesięcznie, opłaty na rzecz przedsiębiorstwa wodociągów i kanalizacji – 131,78 zł w rozliczeniu trzymiesięcznym, składaki do KRUS – 378,-zł za pierwszy kwartał bieżącego roku, ubezpieczenie samochodu osobowego (rata nr 3) w wysokości 276,00 zł, na leki, badania i konsultacje lekarskie w styczeń skarżący wydatkował kwotę 718,68 zł, w lutym – 231,65 zł, w marcu – 486,87 zł, w kwietniu – 773,24 zł, paliwo w łącznej kwocie 343,25 zł w okresie styczeń-marzec bieżącego roku. Według nadesłanych wyciągów z rachunku za okres od 19 grudnia 2014 r. do 18 marca 2015 r., był on comiesięcznie zasilany wpłatami kwoty 500 zł z tytułu czynszu najmu. Ponadto, D. P. dokonał na ten rachunek wpłaty gotówkowej w kwocie 410,-zł w dniu 5 marca 2015 r. oraz przelewu kwoty 1.000 zł pod tytułem "zasilenie rachunku" w dniu 28 stycznia 2015 r. W styczniu bieżącego roku na rachunku depozytowym zaksięgowano wpłatę w wysokości 8.079,42 zł tytułem płatności od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący dokonywał z rachunku wypłat gotówkowych, a także płatności m.in. za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną, składek do KRUS. Przy czym, poza składkami, które udokumentował nadesłanymi kserokopiami zawiadomień Placówki Terenowej KRUS w Piasecznie, w dniu 28 stycznia 2015 r. dokonał płatności w kwocie 756,00 zł na rachunek Placówki Terenowej KRUS w Grójcu tytułem składki za pierwszy kwartał (Z. P. i K. P.). Wedle nadesłanych wyciągów z rachunku karty kredytowej, wysokość limitu w tym rachunku wynosi 4.800,-zł. Nadesłane wyciągi wskazują, że skarżący dokonuje przy jej pomocy płatności (w tym za usługi medyczne), paliwo, a w dniu 28 stycznia 2015 r. dokonał przelewu 1.000,-zł tytułem "zasilenia rachunku". W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że koszty utrzymania domu (opłaty wynoszące około 600-700 zł na miesiąc), koszty bieżącego utrzymania, leków, wyżywienia itp. pochłaniają cały jego dochód.

Postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 lipca 2015 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd wskazał, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni prawie 6,5 ha oraz współwłasność nieruchomości rolnej o powierzchni 1,28 ha. Skarżący, posiadając nieruchomość rolną, może rozporządzić nią w sposób przynoszący dochód. Jest on także właścicielem ciągnika rolniczego i samochodu. Opisane gospodarstwo rolne stanowi podstawowe źródło dochodu wnioskodawcy, który według wskazań skarżącego wynosi 1000,-zł miesięcznie. Uzyskuje on też dodatkowy dochód z najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 457,-zł netto miesięcznie. Z tego wynika, że skarżący uzyskuje systematycznie co miesiąc dochody na poziomie kwoty 1.457,-zł, przy czym podkreślenia wymaga, że skarżący nie ma nikogo na swoim utrzymaniu i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiadanie stałego miesięcznego dochodu w takiej wysokości pozwalać musi na możliwość wygospodarowania i zaoszczędzenia koniecznych kwot na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto wnioskodawca pobiera płatności bezpośrednie wypłacane w ramach systemu wsparcia bezpośredniego.

W ocenie Sądu, jak wynika z nadesłanego wyciągu z rachunku depozytowego, skarżący dokonuje za jego pomocą płatności, z których nie wszystkie stanowią konieczne koszty utrzymania samodzielnie prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego. Z tego względu saldo tego rachunku i relacja dokonywanych z niego wypłat do wielkości wpływów nie są miarodajne dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskującego.

Zdaniem Sądu skarżący pokrywa z rachunku depozytowego nie tylko własne wydatki ale także wydatki innych osób. Jak wskazano, dnia 28 stycznia 2015 r. dokonał przelewu do KRUS kwoty 756,-zł tytułem składki za Z. P. i K. P. Także nie wszystkie z pozostałych wypłat z rachunku mogą być uznane za wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Składki do KRUS, czy przynajmniej część kosztów paliwa, to koszty prowadzenia działalności rolniczej, które pomniejszają wykazywany przez stronę dochód z tego tytułu. Potraktowanie ich jako wydatków na konieczne utrzymanie byłoby równoznaczne z nieuprawnionym, dwukrotnym uwzględnieniem ich przy ocenie możliwości płatniczych strony.

Skarżący posiada stałe źródła dochodu z działalności rolniczej i najmu lokalu mieszkalnego. Dysponuje majątkiem nieruchomym, w skład którego wchodzi m.in. nieruchomość rolna o powierzchni prawie 6,5 ha. Otrzymuje płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Korzysta z limitu w rachunku karty kredytowej, który pozwala kredytować bieżące wydatki. Część wykazywanych przez niego obciążeń budżetu domowego nie stanowi koniecznych kosztów utrzymania, bowiem są to koszty prowadzenia działalności rolniczej, dotyczą innych osób albo nie są wydatkami o koniecznym charakterze. Inne z kolei świadczą o tym, że skarżący dysponuje środkami finansowymi, pozwalającymi w razie konieczności na poniesienie dodatkowych wydatków.

D. P. pismem z dnia 20 sierpnia 2015 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2015 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć skarżącego rzeczywiście do osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazał bowiem, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, osiąga łączny dochód miesięczny w wysokości około 1500 zł.

W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego tak trudnej sytuacji materialnej która uzasadniałaby zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych.

Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy z powodu niemożności oceny sytuacji finansowej skarżącego, okolicznością taką może być w szczególności przedstawienie przez niego dokumentacji, którą nie dysponował Sąd pierwszej instancji, a która pozwala na ustosunkowanie się do sytuacji majątkowej skarżącego w zakresie uzyskiwanych przez niego dochodów.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.