Postanowienie NSA z 8 września 2006 r., II OZ 866/06

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 8 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 741/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2006 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w charakterze strony w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Plucińska – Filipowicz

Uzasadnienie

Pismem z dnia 10 marca 2006 r. Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2006 r. w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w charakterze strony w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 20 kwietnia 2006 r. wezwał skarżące Stowarzyszenie do uzupełnienia braków formalnych skargi, m.in. przez uiszczenie wpisu w wysokości 100 zł.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Stowarzyszenie Ekologiczne "[...]" złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podało, iż jest Stowarzyszeniem zwykłym składającym się z czterech członków. Koszty sądowe związane z postępowaniem sądowo-administracyjnym są tak wysokie, że ich uiszczenie przekracza możliwości finansowe tego Stowarzyszenia. Jak wynika z oświadczenia majątkowego nie posiada ono trwałego majątku ani konta bankowego, natomiast poniosło szereg wydatków związanych z kosztami sądowymi.

Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 741/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd powołując art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855, ze zm.) stwierdził, iż stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich, będących wyłącznym źródłem dochodów stowarzyszenia zwykłego. Jest to podstawowe założenie dla funkcjonowania stowarzyszenia zwykłego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej "ppsa", sąd może przyznać osobie prawnej a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wnioskujący podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za uwzględnieniem wniosku nie przemawia również fakt, poniesienia przez skarżące Stowarzyszenie znacznych kosztów związanych z uiszczeniem wpisów sądowych od wniesionych skarg, ponieważ zasadą jest, że każdy kto wnosi skargę do sądu winien ponieść koszty z tym związane.

Na powyższe postanowienie Stowarzyszenie Ekologiczne "[...] wniosło zażalenie domagając się rzetelnej analizy jego sytuacji finansowej, z uwzględnieniem prawa do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie jest oparte na usprawiedliwionych podstawach

Uregulowania rozdziału II ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające zasady udzielania prawa pomocy, stanowią gwarancję korzystania prawa do sądu przez osoby /podmioty/ ubogie. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielenie stronie prawa pomocy może mieć miejsce wyjątkowo w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego jest obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy udzielane jest tylko tym osobom, które z powodu trudnej sytuacji materialnej wynikającej między innymi z braku stałego źródła dochodów o odpowiedniej wysokości nie mogłyby dochodzić swoich praw przed sądem.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ppsa, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.

W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie we wniosku o przyznanie prawa pomocy twierdzi, iż z jednej strony źródłem finansowania jego działalności są własne zasoby finansowe członków, podczas gdy następnie podnosi, że takich środków nie posiada i ubiega się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Takie stanowisko Stowarzyszenia w zestawieniu z podaną okolicznością, iż prowadzi szeroko zakrojoną działalność w postaci inicjowania postępowania sądowego wskazuje, iż w istocie Stowarzyszenie domaga się nie tyle przyznania prawa pomocy w indywidualnej sprawie, lecz faktycznie spodziewa się, że jego działalność w zakresie ochrony środowiska będzie finansowana ze środków publicznych / Skarbu Państwa/. Byłoby to jednak niezgodne z ustawową zasadą, że stowarzyszenie finansuje się ze środków własnych /składek członkowskich ewentualnie prowadzonej działalności gospodarczej/. Skoro Stowarzyszenie prowadzi działalność na rzecz ochrony środowiska, potencjalnie związaną z udziałem w postępowaniach sądowych, to wnosząc skargę musi liczyć się z koniecznością pokrycia kosztów wszczętego postępowania i powinno gromadzić na cele ewentualnych postępowań sądowych odpowiednie kwoty. Nie ma natomiast znaczenia podniesiona w we wniosku argumentacja, że Stowarzyszenie prowadzi wiele spraw, w których zobowiązane jest ponieść koszty postępowania, bowiem podmioty decydujące się na prowadzenie tego typu organizacji muszą mieć świadomość formy pozyskiwania środków pieniężnych na realizację celów statutowych. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z przepisem art. 239 ppsa Stowarzyszenie nie jest zwolnione od ponoszenia kosztów sądowych w sprawach sądowo-administracyjnych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 ppsa.