Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r. sygn. akt II SAB/Bk 8/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił J.N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. w przedmiocie rozpoznania wniosku o zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie legalizacji zbiornika wodnego.
W uzasadnieniu Sąd podał, że J. N. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oświadczając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonką oraz dwójką dzieci ([...] lat i [...] lat). Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę oraz jej wynagrodzenie z tytułu umowy pracę w łącznej wysokości około [...] zł. Ponadto, wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wykazane wydatki miesięczne to: energia elektryczna – [...] zł; wywóz nieczystości płynnych – [...] zł (dwa razy miesięcznie); wywóz nieczystości stałych – [...] zł; zakup oleju napędowego grzewczego – [...] zł ([...] zł kwartalnie); podatek od nieruchomości - [...] zł ([...] zł rocznie); telefon, internet – [...] zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży – około [...] zł. Dodatkowo skarżący spłaca kredyt zaciągnięty w PKO BP z ratą miesięczną [...] CHF (tj. około [...] zł) oraz ponosi koszty miesięcznego utrzymania dzieci: wyżywienie – [...] zł oraz ubrania i inne przedmioty – około [...] zł. W skład majątku rodziny wchodzi dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha oraz 5-letni [...] (w leasingu na potrzeby działalności gospodarczej). Ponadto skarżący podkreślił, że w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabiegi i rekonwalescencję.
Pismem z dnia 6 marca 2013 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do złożenia oświadczenia, w którym należało wskazać: czy uzyskuje dochód z posiadanego mieszkania o powierzchni [...] m2, przy czym należało określić jego miesięczną wysokość; ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, z jednoczesnym podaniem wysokości poszczególnych wydatków; rodzaj i charakter prowadzonej przez wnioskodawcę oraz jego żonę działalności gospodarczej; wysokość przychodów i dochodów osiągniętych z tytułu prowadzonej przez nich działalności gospodarczej za rok 2012 oraz za okres styczeń – luty br.
Dodatkowo skarżący został zobowiązany do nadesłania: deklaracji na zaliczki miesięczne na podatek dochodowy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za miesiąc grudzień 2012 oraz za okres styczeń – luty 2013 r.; dokumentów rozliczających działalność gospodarczą w postaci określenia przychodów i kosztów ich uzyskania za okres grudzień 2012 r. oraz styczeń – luty 2013 r. (np. bilans zysków i strat); dokumentów poświadczających wysokość miesięcznego dochodu brutto i netto osiąganego przez żonę z tytułu umowy o pracę (np. zaświadczenie z zakładu pracy); rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę; zeznań podatkowych za 2012 r.; harmonogramu spłat zaciągniętego kredytu, aktualnego stanu zadłużenia (na dzień 28 lutego br.) oraz wyciągów z rachunków bankowych za okres 1 grudzień 2012 – 28 luty 2013 r.
W odpowiedzi na to wezwanie J. N. oświadczył, że nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów z zakresu rozliczenia dochodów prowadzonej działalności gospodarczej (własnej i współmałżonki) oraz zeznań podatkowych za 2012 r. z uwagi na krótki termin zakreślony w cytowanym wezwaniu oraz urlop księgowej. Odnośnie rachunków i faktur potwierdzających wysokość wydatków rodziny to ich dołączenie do akt sprawy jest niemożliwe z powodu dużej ilości oraz braku części wymaganych dokumentów. Dodał, że szacunkowe dane dotyczące wysokości dochodów rodziny oraz ponoszonych wydatków zawarte są w złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do akt sprawy J. N. dołączył: wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP dotyczący własnej działalności gospodarczej oraz działalności prowadzonej przez żonę.
W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 maja 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdzając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego.
Z postanowieniem tym nie zgodził się J. N. i wniósł sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wskazał, że wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. nr 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd.
W ocenie Sądu informacje zawarte we wniosku oraz przedłożone dokumenty nasuwają wątpliwość dotycząca stanu majątkowego skarżącego. Wątpliwość ta wynika przede wszystkim z dysproporcji między deklarowanymi dochodami a wydatkami. W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, że źródłem dochodu czteroosobowej rodziny pozostaje umowa o pracę oraz działalność prawnicza w postaci kancelarii radcy prawnego prowadzona przez jego żonę, dochód miesięczny z tego tytułu wynosi około [...] zł. Wnioskodawca prowadzi przedsiębiorstwo [...] – sprzedaż hurtowa owoców i warzyw.
Skarżący nie określił wysokości dochodu z tytułu prowadzenia tej działalności, nie nadesłał również wymaganych dokumentów w tym zakresie. Pozostałe dane przedstawione we wniosku w zestawieniu z faktycznym brakiem odpowiedzi skarżącego na wezwanie z dnia 6 marca 2013 r. w szczególności w zakresie przedstawienia dokumentów określających dochód z tytułu prowadzonych działalności, wyciągów z kont bankowych, zeznań podatkowych za 2012 r. oraz rachunków i faktur potwierdzających wydatki miesięczne rodziny, uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej jego rodziny.
W ocenie Sądu wątpliwości dotyczących stanu majątkowego skarżący nie usnął również w sprzeciwie, zaś jego treść stanowi jedynie polemikę ze stanowiskiem referendarza sadowego nie popartą żadnymi konkretnymi dowodami.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. N., podnosząc, iż jest ono wadliwe, bowiem przedstawione we wniosku dane (uzupełnione wyjaśnieniami i dokumentami złożonymi na wezwanie referendarza sądowego) są wystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, przy czym stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie go od ponoszenia kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem zauważyć, że mimo wezwania nie udzielił żądanych informacji, które pozwoliłyby Sądowi ocenić jego stan materialny i możliwości płatnicze w kontekście spełniania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie ulega wątpliwości, iż dla takiej oceny niewystarczające były zawarte we wniosku oświadczenia strony. Wobec ogólnikowego wskazania przez wnioskodawcę, że zarówno on, jak i jego żona prowadzą własną działalność gospodarczą, a dodatkowo żona zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę, koniecznym było wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów w tym zakresie. Udzielona odpowiedź nie czyniła zaś zadość temu wezwaniu, co w rzeczywistości uniemożliwiło Sądowi merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego.
Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia.
Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.