Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt VII SA/Wa 594/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że na skutek zawieszenia działalności gospodarczej pozostaje bez pracy, nie jest objęty świadczeniem zdrowotnym ani społecznym i dlatego znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Dodał, że jego jedynym dochodem jest opłata za czynsz z tytułu wynajmu lokalu, jednak zasłaniając się "tajemnicą handlową" i brakiem zgody najemcy lokalu na ujawnienie informacji nie wskazał w jakiej wysokości.
Ponadto zarządzeniem z dnia 6 marca 2006 r. Sąd na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: kopii wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące, zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu statusu bezrobotnego oraz o posiadaniu prawa do zasiłku, kopii umowy najmu, podania kwoty najmu lokalu, wskazanie lokalu jaki wynajmuje (powierzchnia, prawo własności, adres), podania czy podejmuje prace dorywcze, sezonowe oraz czy otrzymuje w jakiejś formie wsparcie z pomocy społecznej. Jednakże w odpowiedzi na powyższe skarżący w piśmie z dnia 3 kwietnia 2006 r. oświadczył jedynie, że obowiązuje go ustawa o ochronie danych osobowych i dlatego nie może wypełnić wezwania Sądu. Z tych względów Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Na powyższe postanowienie J. K. wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia i zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych. Podniósł, że obecnie jest osobą bezrobotną, nie objętą świadczeniem zdrowotnym i społecznym, nie posiada żadnych oszczędności finansowych, samochodu ani komputera. Prawo do Sądu jest zaś jedną z najbardziej fundamentalnych wartości przysługujących obywatelowi, jest wartością konstytucyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). W art. 245 P.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Z takiego stanu rzeczy wynika, że na wnioskodawcy spoczywał obowiązek wykazania na podstawie okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów.
Należy podkreślić, że przepis art. 255 P.p.s.a., stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działanie Sądu oparte na powołanej podstawie prawnej zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku J. K.. Niedopełnienie obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego skarżącego uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i w konsekwencji przesądziło o oddaleniu przedmiotowego wniosku. Z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego należy potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Dodatkowo zważyć należy, że stanowisko skarżącego, iż z uwagi na obowiązującą go ustawę o ochronie danych osobowych nie mógł wypełnić ciążącego na nim obowiązku wynikającego z wezwania Sądu nie jest zasadne. Zgodnie z art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. Nr 101, poz. 926, ze zm.) przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne, jeżeli przetwarzanie dotyczy danych, które są niezbędne do dochodzenia praw przed sądem. Nie można zatem sprzeciwiać się udostępnianiu danych w sytuacji, gdy jest to niezbędne do dochodzenia swych praw przed sądem. Ochrona danych osobowych nie może być zatem przeszkodą utrudniającą prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy przez sąd.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się także w zaskarżonym postanowieniu naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Po pierwsze należy podkreślić, że postanowienie to nie narusza art. 45 Konstytucji RP, w którym wyrażona została zasada, określana mianem prawa od sądu, tj. sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo to precyzują w zakresie wnoszenia środków zaskarżenia dalsze przepisy Konstytucji. Zgodnie z jej art. 78 każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżenia określa ustawa. W przedmiotowej sytuacji tryb wnoszenia zażalenia został określony w art. 194 § 4 P.p.s.a., a więc tym samym spełniony został warunek wynikający z art. 78 ustawy zasadniczej.
Skarżący nie godząc się z postanowieniem Sądu pierwszej instancji skorzystał z przysługującego mu prawa do wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który zgodnie z art. 15 P.p.s.a. rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, stosownie do przepisów ustawy, a zatem w przedmiotowej sprawie nie można mówić o ograniczeniu stronie prawa do sądu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak sentencji.