Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 872/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił O. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w [...] w przedmiocie wymeldowania.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z 9 czerwca 2013 r., sprecyzowanym w piśmie z 29 czerwca 2013 r. O. R. (dalej skarżąca bądź wnioskodawczyni) zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści formularza wniosku wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z ciężko chorym mężem. Jako źródła dochodu rodziny wskazała świadczenia emerytalne – swoje w wysokości 1.098,01 zł miesięcznie i męża w wysokości 1.674,88 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wymieniła dwa mieszkania o powierzchni 62 m² i 40 m². Do kosztów utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawczyni zaliczyła: koszty utrzymania mieszkania o pow. 40 m² (czynsz, energia elektryczna, telefon, telewizja kablowa – łącznie 867,88 zł miesięcznie); koszty utrzymania mieszkania o pow. 62 m² (czynsz, energia elektryczna, telefon – łącznie 1.050 zł miesięcznie); koszty zakupu leków w wysokości 400-600 zł miesięcznie i wyżywienia – 455 zł miesięcznie (k. 88-90, 99-101 akt sądowych).
Dnia 21 czerwca 2013 r. Sąd I instancji wezwał skarżącą do złożenia w terminie 14 dni oświadczenia i dokumentów źródłowych potwierdzających stan majątkowy i dochody (k. 96 akt sądowych).
Niniejsze pismo skarżąca odebrała w dniu 26 czerwca 2013 r. (k. 98 akt sądowych). Mimo upływu wyznaczonego terminu, skarżąca nie uczyniła zadość wezwaniu, jedynie przy piśmie z 29 czerwca 2013 r. nadesłała kserokopię dokumentów, m.in. potwierdzających zły stan zdrowia jej męża, jednak nie znalazły się wśród nich dokumenty, do których przedłożenia została zobowiązana. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła kwestii lokalu mieszkalnego wskazanego w rubryce nr 7.1 formularza wniosku.
W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 ppsa. Co do zasady strona jest obowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Strona wnosząc skargę do Sądu winna się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w sprawie i wygospodarować na ten cel odpowiednie środki, ograniczając niezbędne wydatki bądź gromadząc oszczędności. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie ma żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania.
Stosownie do art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest obowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Zgodnie z art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie nadesłała wymaganych dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. W szczególności, nie przedłożyła wyciągów z posiadanych przez nią i jej męża rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, nie wskazała, czy mieszkanie o pow. 40 m² stanowi jej własność i nie nadesłała dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków. Powyższe uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony, a tym samym ustosunkowanie się do złożonego wniosku (k. 102-105 akt sądowych).
Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiodła skarżąca wskazując, że jako obywatelka [...] jest zwolniona od kosztów sądowych jako cudzoziemka. Skarżąca podtrzymała twierdzenie, że "będąc obywatelką [...] w ramach porozumienia państwowego, co jest ujęte w stosownym Kodeksie Polskim". Skarżąca w załączeniu przesłała, jak sama wskazała, "żądane dokumenty bankowe" (k. 127, 128-132 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z: 15.3.2011 r., II GZ 83/11, Lex nr 783924; 18.6.2010 r., I FZ 153/10, Lex nr 643195; 19.4.2013, II OZ 297/13, cbosa; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r., I SA/Kr 1195/10, Lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z: 4.4.2011 r., II FZ 103/11, Lex nr 783800; 22.02.2011 r., II GZ 59/11, Lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737, J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, LexisNexis 2010 r., s. 567-569 uw. 1-3). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona winna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z: 24.3.2011 r., I FZ 17/11, Lex nr 783616; z 1.12.2010 r., I GZ 382/10, Lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy; do wnioskodawcy należy inicjatywa dowodowa strony (postanowienie NSA z 17.5.2011 r., II GZ 253/11).
Stosownie do art. 255 ppsa., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć, na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy wskazać, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym.
W orzecznictwie podkreśla się, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z: 16.4.2008 r.,I OZ 261/08, Legalis; 31.3.2005 r., II FZ 126/05, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 13; 8.11.2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79; 28.3.2012 r., I OZ 189/12; 9.12.2011 r., I OZ 987/11, cbosa).
W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na brak wystarczających danych zawartych w złożonym wniosku, pismem z 21 czerwca 2013 r. prawidłowo wezwano skarżącą do przesłania dokumentów i podania informacji, które obrazowałyby jej sytuację materialną i rodzinną (art. 255 ppsa). Na powyższe wezwanie skarżąca we wskazanym terminie nie odpowiedziała (k. 93-98 akt sądowych).
Sąd I instancji słusznie uznał, że przez nie wykonanie wezwania z 21 czerwca 2013 r., skarżąca uniemożliwiła dokonania rzeczywistych jej możliwości płatniczych, a tym samym ustosunkowania się do złożonego wniosku.
Wskazania wymaga fakt, że skarżąca dnia 17 maja 2013 r. uiściła wpis sądowy w wysokości 100 zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast pismem z 27 maja 2013 r. wniosła zwrot niniejszej kwot wskazując, że zgodnie z art. 1129 kpc, jako cudzoziemiec jest zwolniona od kosztów sądowych (k. 21, 45, 46, 64 akt sądowych). Wbrew ocenie skarżącej, art. 1129 kpc nie znajduje zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, o czym prawidłowo pouczono skarżącą pismem sądowym z 21 czerwca 2013 r. (k. 93-98 akt sądowych).
Zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, wniesiony przez skarżącą środek odwoławczy nie zawiera argumentów, które mogłyby podważyć jego prawidłowość, w konsekwencji czego zażalenie należało oddalić. Z nadesłanych odpisów wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżąca mogła uiścić dnia 17 maja 2013 r. kwotę 100 zł wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa), skoro dnia 1 lipca 2013 r. wypłaciła z własnego rachunku 4.200 zł a w dniach: 4, 5 i 9 lipca 2013 r. uzyskała wpływy na swój rachunek – odpowiednio: 1.098,01 zł, 922,88 zł i 798,15 zł, przy czym na odrębnym rachunku bankowym męża A. N. w dniach od 1 lipca 2013 do 25 września 2013 r. następowały w dniach: 31 lipca 2013 r. i 29 sierpnia 2013 r. wpływy po 1.674,82 zł miesięcznie tytułem renty a także następowały wypłaty na różne cele bytowe, w tym czynsz w spółdzielni mieszkaniowej, opłaty za leki w aptece, opłaty za telefon itp.
Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.