Uzasadnienie
W dniu 9 września 2005 r. skarżący G. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie pismo skierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którym zaskarża on postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lipca 2005 r., sygn. akt II SAB/Sz 39/05 i wnosi o zwolnienie go z opłat sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego.
G. T. wezwany do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ostatniego dnia terminu przewidzianego do jego złożenia, pismem z dnia 3 października 2005 r. wniósł o przedłużenie terminu do wniesienia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznania prawa pomocy. Wniosek skarżący uzasadnił chorobą i zwolnieniem lekarskim do dnia 28 października 2005 r.
W dniu 6 października 2005 r. skarżący złożył wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Wniosek skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną spowodowaną tym, że jego jedyny dochód pochodzący z uprawy gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,16 ha przeliczeniowych w roku 2002 wyniósł 2.546,96 złotych. Dochód ten służy utrzymaniu skarżącego oraz jego dwu córek, w których kosztach utrzymania nie partycypuje żona skarżącego. Ponadto skarżący wniosek swój uzasadnił powołując się na ogólnie złą sytuację panującą w rolnictwie.
Do wniosku skarżący dołączył kserokopię zaświadczenie o wysokości obrotu w podatku od towarów i usług i podatku akcyzowym oraz dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 8 sierpnia 2005 r., kserokopię zaświadczenia o wysokości dochodu osiągniętego przez jego żonę w 2004 r. podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych z dnia 8 sierpnia 2005 r., kserokopię zaświadczenia Urzędu Gminy w Dobrej zaświadczającego o powierzchni gospodarstwa rolnego wydanego w dniu 14 lutego 2005 r. celem uzyskania stypendium oraz kserokopię zaświadczenia Urzędu Gminy w Dobrej z dnia 24 sierpnia 2004 r. zaświadczającego o powierzchni gospodarstwa rolnego i wysokości przynoszonych przez nie rocznych dochodów.
Skarżący wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych w zakreślonym dla dokonania tej czynności procesowej terminie, pismem z dnia 17 października 2005 r. wystąpił o wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego, celem przedstawienia na nim dokumentów do nadesłania, których został wezwany. Wniosek skarżący uzasadnił tym, że żądane dokumenty zawierają poufne informacje objęte ochroną.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia 31 października 2005 r. wobec nie nadesłania dokumentów źródłowych a tym samym nie wykazania zasadności wniosku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Od postanowienia powyższego skarżący wniósł sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznając na skutek wniesionego sprzeciwu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, postanowieniem z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt II SAB/Sz 39/05 odmówił G. T. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 lutego 2006 r. Sąd podniósł, że skarżący nie nadsyłając żądanych dokumentów źródłowych zawierających informacje o jego sytuacji rodzinnej i dochodach - wobec zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy sprzecznych informacji - nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnośnie zaś wniosku skarżącego zawartego w piśmie z dnia 17 października 2005 r. Sąd przyjmując, że jest to polemika, co do warunków przedłożenia żądanych przez Sąd informacji nie znalazł podstawy do jego uwzględniania i wskazał na to, że dokumenty do nadesłania, których skarżący został wezwany nie należą do dokumentów o szczególnym statusie zaś skarżący nie wykazał, że jego żądanie jest racjonalnie uzasadnione.
W dniu 22 marca 2006 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 17 lutego 2006 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2006 r. przywrócono skarżącemu termin do złożenia zażalenia na postanowienie tegoż Sądu z dnia 17 lutego 2006 r.
G. T. w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 lutego 2006 r., domagając się jego uchylenia oraz uchylenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lipca 2005 r., którym to postanowieniem odrzucono jego skargę i postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 31 października 2005 r. oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania innemu równorzędnemu sądowi w obszernym uzasadnieniu zarzucił Sądowi, że odmawiając mu przyznaniu prawa pomocy, mimo wykazania przez niego, iż jego roczne dochody wynoszą 2.600,00 złotych pozbawił go konstytucyjnego prawa do zaskarżenia postanowienia z dnia 28 lipca 2005 r. Skarżący zarzucił również Sądowi, iż nie uwzględniając jego wniosku zgłoszonego w piśmie z dnia 17 października 2005 r. dopuścił się zaniechania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do unormowania art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Jeżeli wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony przez osobę fizyczną na urzędowym formularzu, to zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245) wydanym na podstawie delegacji ustawowej art. 256 pkt 1 ppsa, przesyła się stronie formularz celem jego wypełnienia.
Przepis art. 256 pkt 1 ppsa zawiera delegację ustawową dla Rady Ministrów do wydania rozporządzenia określającego wzór i sposób udostępniania urzędowego formularza wniosku, odpowiadającego wymaganiom przewidzianym dla pism w postępowaniu sądowym, szczególnym wymaganiom postępowania o przyznanie prawa pomocy oraz zawierającego niezbędne pouczenie, co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań. Punkt 6 pouczenia do urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oznaczonego symbolem PPF, wprowadzonego § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy stanowi, że niezachowanie warunków formalnych wniosku, które uniemożliwiają nadanie mu dalszego biegu, powoduje wezwanie do uzupełnienia braków w terminie tygodniowym, jeżeli zaś braki nie zostaną w tym terminie uzupełnione, wniosek pozostawia się bez rozpoznania.
Tygodniowy termin do uzupełnienia braków formalnych urzędowego wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiających nadanie mu dalszego biegu, do których zaliczyć należy również nie złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu zaliczyć należy do terminów ustawowych. Przy czym bez znaczenia pozostaje tutaj fakt, że termin ten zamieszczony jest w pouczeniu zawartym w załączniku do rozporządzenia, gdyż załącznik, w którym zawarte jest pouczenie stanowi integralną część rozporządzenia a delegacja ustawowa art. 256 pkt 1 ppsa upoważniła Radę Ministrów między innymi do określenia skutków niedostosowania się do wymogów formalnych dotyczących składanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skutkiem niezachowania wymogów formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiających nadanie mu dalszego biegu jest, zgodnie z pkt 6 pouczenia wezwanie do usunięcia, w terminie tygodniowym braków formalnych wniosku pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania.
Ponadto punkt 6 pouczenia zawartego w urzędowym formularzu wniosku stanowi wypowiedz normatywną. Można z niej, bowiem wywieść skierowany do kręgu adresatów (ogółu wnoszących o przyznanie prawa pomocy, których wniosek nie spełnia wymogów formalnych) nakaz określonego zachowania (uzupełnienie braków formalnych wniosku w terminie tygodniowym), do którego niezastosowanie się powoduje zastosowanie sankcji pozostawienia wniosku bez rozpoznania (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r., sygn. akt P 9/01 – OTK – A 14/2/2002).
Skoro skarżący wezwany do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wystąpił pismem z dnia 3 października 2005 r. o przedłużenie terminu do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy to Sąd powinien wniosek ten rozpoznać biorąc pod uwagę, że tygodniowy termin do złożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy jest terminem ustawowym.
Z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 lutego 2006 r. wynika, że Sąd ten rozpoznał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy zgłoszony w piśmie, w którym zaskarża on postanowienie tego Sądu z dnia 28 lipca 2005 r., mimo, że w zakreślonym terminie nie usunął on braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wypełnienie urzędowego formularza wniosku. Jak wynika bowiem ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwanie do wypełniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący odebrał w dniu 26 września 2005 r. zaś wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł w dniu 6 października 2005 r. (data na prezentacie) a więc po upływie terminu do jego przedłożenia.
Punkt 6 pouczenia do urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oznaczonego symbolem "PPF" zawiera wypowiedź normatywną niepozostawiającą wątpliwości, że nie uzupełnienie braków formalnych wniosku uniemożliwiających nadanie mu dalszego biegu w zakreślonym terminie skutkuje pozostawieniem go bez rozpoznania. Tym samym wniosek skarżącego zgłoszony przez niego w piśmie, w którym zaskarża on postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lipca 2005 r. powinien być rozpoznany przez Sąd przy uwzględnieniu wypowiedzi normatywnej zawartej w punkcie 6 pouczenia do urzędowego formularza wniosku jak i tego, że w zakreślonym terminie skarżący nie usunął jego braku formalnego.
Stosownie do unormowania art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, osobie fizycznej przyznaje się, na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Wykazanie okoliczności uzasadniających wniosek o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z art. 252 § 1 ppsa, powinno nastąpić poprzez wskazanie dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna dokładnych danych o stanie rodzinnym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 ppsa, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem toczącego się w oparciu o unormowanie art. 255 ppsa postępowania wyjaśniającego jest uzyskanie informacji o stanie majątkowym, dochodach bądź stanie rodzinnym wnoszącego o przyznanie prawa pomocy umożliwiających dokonanie oceny tego, czy strona wnosząca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 ppsa.
Unormowanie art. 255 ppsa stanowi, że strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Przepis art. 255 ppsa nie wyklucza możliwości złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych na posiedzeniu niejawnym, na które stosownie do unormowania art. 95 zd. 2 ppsa może być wezwana strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy.
W rozpoznawanej sprawie skarżący wezwany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wystąpił pismem z dnia 17 października 2005 r. o wyznaczenie posiedzenia niejawnego celem przedłożenia na nim dokumentów i oświadczeń do nadesłania, których został wezwany. Wniosek ten powinien być przez Sąd rozpoznany przed przystąpieniem do oceny zasadności wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Nie sposób, bowiem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wykluczyć, że skarżący nadesłałby żądane od niego dokumenty źródłowe i oświadczenia w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku a tym samym dostarczyłby informacji niezbędnych dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Ponadto zwrócić należy uwagę na to, że zgodnie z unormowaną w art. 7 ppsa zasadą koncentracji materiału procesowego należy efektywnie prowadzić postępowanie sądowe. Na płaszczyźnie postępowania wpadkowego, jakim w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest postępowanie o przyznanie prawa pomocy nakaz efektywnego prowadzenia postępowania sprowadza się do podejmowania czynności, które realnie prowadzą do zgromadzenia informacji umożliwiających dokonanie oceny możliwości płatniczych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Skoro skarżący wezwany do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wystąpił z wnioskiem o wezwanie go na posiedzenie niejawne, na którym przedstawić chciał żądane od niego dokumenty i oświadczenia to niezależnie od motywów, które skłoniły go do złożenia tego wniosku Sąd powinien rozważyć czy wezwanie skarżącego na posiedzenie niejawne jest celowe ze względu na realną możliwość pozyskania informacji o jego możliwościach płatniczych a tym samym efektywność prowadzonego postępowania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł, jak w postanowieniu.