Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2015r. sygn. akt IV SA/Gl 733/14 oddalił skargę R.H. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej.
W dniu 15 czerwca 2015 r. do Sądu wpłynął wniosek R. H. o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPF", w którym skarżący zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący podniósł, że ponosi miesięcznie wydatki w wysokości 200 zł na zakup lekarstw, 400 zł z tytułu czynszu, po 120 zł za prąd i gaz oraz 70 zł za telewizję i 30 zł za telefon. Pozostałe środki pieniężne przeznacza na wyżywienie. Jednocześnie podniósł, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...]m2 oraz garażu murowanego o powierzchni [...] m2. Jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe w kwocie [...] zł brutto.
Wezwaniem z dnia 9 lipca 2015 r. Sąd zobowiązał wnioskującego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod wskazanym adresem we wniosku, udokumentowanie dokonywanych wydatków, w tym z tytułu utrzymania mieszkania poprzez nadesłanie stosownych faktur VAT, paragonów, dowodów wpłat itp, dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z tytułu renty oraz dochodu pozostałych osób będących z nim w gospodarstwie domowym, udokumentowanie deklarowanego zadłużenia oraz dokonywanych spłat z tego tytułu oraz przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby zamieszkałe w gospodarstwie domowym.
W odpowiedzi z dnia 17 lipca 2015 r. R. H. podniósł, że zamieszkuje razem z żoną oraz teściową. Zadeklarował, że wspomaga dzieci oraz wnuki. Dodał, że jego źródłem dochodu jest również świadczenie z tytułu renty wyrównawczej w kwocie 440 zł oraz posiada samochód marki [...] o wartości 20.000 zł. Zdaniem skarżącego jego żona oraz teściowa prowadzą od czerwca 2015 r. odrębne gospodarstwo domowe. Żona sprawuje opiekę nad matką i otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie [...] zł, który jest przelewany na wspólny rachunek bankowy. Teściowa skarżącego uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł, które za jej zgodą było wydawane na zakup lekarstw itp. Wnioskodawca wymienił szereg urządzeń w mieszkaniu wymagających wymiany oraz wskazał na konieczność zakupu lekarstw. Zaznaczył, że ze świadczeń rentowych "opłaca wszystko, aby nie było zadłużenia", w tym lokal użytkowy córce, która zlikwidowała działalność gospodarczą.
Do pisma skarżący dołączył: pokwitowanie wpłaty kwoty 59,25 zł z tytułu użytkowania wieczystego garażu, decyzje w sprawie podatku od nieruchomości za 2015 r. wystawione dla skarżącego i jego żony w kwocie łącznie 205 zł, rachunek za gaz za dwa miesiące w kwocie 114 zł, rachunki: za energię elektryczną (wystawiony na żonę skarżącego) za dwa miesiące w kwocie 139 zł, telewizję kablową w kwocie 69 zł, ubezpieczenie żony w kwocie 162 zł (bez wskazania okresu). Nadesłał faktury za leki z maja 2015 r. w kwocie 89 zł, marca w kwocie 71 zł oraz dowód spłaty raty kredytu w kwocie 204 zł miesięcznie.
Jednocześnie udokumentował wysokość własnego świadczenia rentowego w kwocie [...] zł netto oraz świadczenia rentowego matki w kwocie [...] zł netto. Ponadto nadesłał wyciąg z własnego rachunku bankowego za czerwiec 2015 r. wykazujący saldo początkowe w wysokości [...] zł oraz końcowe [...] zł oraz informację o wysokości czynszu w kwocie [...] zł.
Postanowieniem z dnia 27 lipca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 733/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że R. H. korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, co wynika z art. 239 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a zatem jego wniosek podlega rozpoznaniu jedynie w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Zdaniem Sądu R. H. nie wykazał, aby spełniał przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wskazanym zakresie. Ustalenia wymagała przede wszystkim kwestia, czy wnioskodawca gospodaruje samotnie, czy też prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wspólnie z innymi członkami rodziny. W przypadku bowiem wspólnego gospodarowania z innymi, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można ograniczać się jedynie do oceny sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, lecz należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wymienił żadnych innych osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego, natomiast w odpowiedzi na wezwanie Sądu wskazał, że zamieszkuje razem z żoną i teściową. Jednakże oświadczył, że żona i teściowa prowadzą od 1 czerwca 2015 r. odrębne gospodarstwo domowe. Zdaniem Sądu o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przez skarżącego, jego żonę i teściową świadczy m.in. dokonywanie z rachunku bankowego skarżącego opłat m. in. za energię elektryczną (saldo z rachunku, faktury za energię wystawione są na żonę skarżącego), wpływ na ten rachunek świadczenia żony z pomocy społecznej (saldo rachunku, oświadczenie skarżącego w piśmie z 17 lipca 2015 r.).
Ponadto faktury za gaz wystawione są na skarżącego i jego żonę. W ocenie Sądu zebrana w sprawie dokumentacja nie pozwala przyjąć, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem ponoszenie we własnym zakresie kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z eksploatacją lokalu w którym się zamieszkuje (zwłaszcza ponoszenie opłat za media), zakupem wyżywienia, środków czystości, czy ubrań. Wobec tego przyjąć należy, że R. H. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i teściową. W takiej sytuacji konieczne jest zbadanie sytuacji majątkowej tych osób, bowiem dopiero całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwalała ustalić czy wnioskodawca jest w stanie, przynajmniej częściowo, ponieść ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym.
Dalej Sąd podniósł, że jak wynika z nadesłanych dokumentów, rodzina skarżącego osiąga łączny dochód w wysokości [...] zł netto, ponosi średniomiesięcznie wydatki związane z utrzymaniem mieszania i garażu (czynsz, media, opłaty publicznoprawne itd) w wysokości około 600 zł oraz opłaty za telefon i telewizję kablową w kwocie 118 zł. Ponadto skarżący wydaje na lekarstwa około 200 zł miesięcznie, pokrywa przynajmniej część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej przez córkę (vide saldo rachunku bankowego, przelew w wysokości 286,12 zł) oraz spłaca raty kredytu w kwocie 204 zł. W tym miejscu Sąd zauważył jednak, że spłata kredytu czy też regulowanie zobowiązań córki z tytułu działalności gospodarczej nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w tym pokryciem kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Zdaniem Sądu porównanie dochodu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym oraz ich wydatków (doliczając wydatki związane z zakupem środków spożywczych itd.) i wysokości środków na rachunku bankowym skarżącego (stan na 30 czerwca 2015 r. [...] zł) pozwala stwierdzić, że skarżący posiada środki pozwalające pokryć koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru.
Zażaleniem R. H. zaskarżył powyższe postanowienie podnosząc, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i teściową.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy jest procesową gwarancją mającą umożliwić realizację wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu, jednakże pomoc ze strony państwa udzielana jest na określonych w ustawie procesowej warunkach. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych.
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności należy podkreślić, że słusznie Sąd pierwszej instancji nie dał wiary twierdzeniom skarżącego odnośnie nieprowadzenia przez niego wspólnego gospodarstwa domowego wspólnie z żoną i teściową. Zebrana w sprawie dokumentacja nie pozwala bowiem przyjąć, że skarżący prowadzi to gospodarstwo samodzielne. Należy w pełni podzielić dokonane w tej kwestii szczegółowe ustalenia Sądu pierwszej instancji.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd I instancji właściwie także uznał, że nie uzasadnia ona przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rodzina skarżącego uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości ok. [...] zł netto. Dodatkowo złożony wyciąg z rachunku bankowego skarżącego wskazuje na posiadanie środków finansowych w wysokości ok. [...] zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz wysokość udokumentowanych wydatków stwierdzić należy, że wnioskodawca nie należy do osób rzeczywiście ubogich, które obiektywnie nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny.
Podkreślenia wymaga również, że skarżący, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. c p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
Reasumując należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Oceny tej nie podważyły okoliczności powołane w zażaleniu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.