Postanowienie NSA z 12 września 2014 r., II OZ 906/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1235/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1235/14 odmówił Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

Sąd wskazał, że w dniu 25 czerwca 2014 r., na urzędowym formularzu, Stowarzyszenie [...] wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1235/14, referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Od wskazanego postanowienia Stowarzyszenie wniosło sprzeciw podnosząc, że podjęło działania mające na celu zwiększenie środków finansowych na działalność statutową. Podniosło, że w poprzednim roku uiściło koszty sądowe w kwocie ponad 4000 zł. W obecnym roku wydało na ten cel 4117 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd wskazał, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Wobec tego realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, choćby przez zwiększenie liczby członków, skoro składki uiszczane przez dotychczasowych członków są niewystarczające na pokrycie bieżącej działalności Stowarzyszenia.

W ocenie Sądu zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy nie wykazała, że podjęła działania w celu uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Okoliczność, że Stowarzyszenie uiściło już opłaty sądowe w wyższej wysokości niż w uprzednim roku nie jest okolicznością pozwalającą na przyznanie prawa pomocy. Skarżący winien bowiem tak planować wydatki, by móc uiścić należne koszty sądowe, zwłaszcza że te, w porównaniu z ubiegłymi latami, nie uległy zmianie.

Z tego względu na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j.), dalej p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.

Na powyższe postanowienie skarżące Stowarzyszenie złożyło zażalenie, podnosząc, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu, iż Stowarzyszenie nie podejmuje skutecznych działań dla poprawy swojej sytuacji finansowej. O podejmowaniu takich działań w ocenie skarżącego świadczy ilość wnoszonych i dotychczas opłaconych skarg do sądu. Sąd nie wziął pod uwagę, że Stowarzyszenie może realnie nie mieć środków finansowych, a członkowie Stowarzyszenia nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na jego działalność.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania.

Ponadto, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).

W rozpoznawanej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach sądowych (punkt 4.5 regulaminu), to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie zwiększając zakres swojej aktywności, winno zadbać również o zwiększenie źródeł finansowania. Należy zauważyć, że przy okazji wcześniej rozpoznawanych wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżącemu wielokrotnie już wskazywano na dopuszczalne możliwości poprawy jego kondycji finansowej. Tymczasem Stowarzyszenie nie podjęło wszystkich wskazywanych działań mogących zwiększyć jego dochody, na przykład poprzez przekształcenie się w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków.

Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie uczestniczyć w postępowaniach sądowych, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11).

W tej sytuacji, wobec braku zaistnienia przesłanek o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.