Postanowienie NSA z 20 września 2006 r., II OZ 908/06

Wydany

20 września 2006 r.

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 20 września 2006 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" w Warszawie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2006 roku, sygn. akt IV SA/Wa 533/06 o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi

Skład

Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski przewodniczący

Sprawa

w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w Warszawie na postanowienie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 4 stycznia 2006 roku nr [...] w przedmiocie uzgodnienia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: oddalić zażalenie..

Uzasadnienie

Zarządzeniami z dnia 17 marca 2006 roku Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego określił na kwotę 100 złotych wpis w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 4 stycznia 2006 roku w przedmiocie uzgodnienia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu oraz zarządził wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi – w kwocie 100 złotych, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 221, poz. 2193).

W dniu 10 maja 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił pozostawić bez rozpoznania wniosek Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego z dnia 17 marca 2006 roku wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi. Stosowne wezwanie doręczono stronie skarżącej w dniu 10 lipca 2006 roku.

Stowarzyszenie "[...]" wniosło zażalenie na powyższe zarządzenie. W uzasadnieniu środka odwoławczego strona skarżąca wskazała, że na podstawie art. 24 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 874 ze zm.) powinna być zwolniona od kosztów sądowych. Na poparcie swego stanowiska Stowarzyszenie "[...]" powołało się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 roku (sygn. akt II OZ 825/05), gdzie Sąd ten, uchylając postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie przyznania prawa pomocy, stwierdził, że sąd I instancji nie wyjaśnił, czy skarżące Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego i czy na podstawie powołanego wyżej przepisu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jest zwolnione z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Strona skarżąca wskazała, że wnosiła o zwolnienie z kosztów sądowych na podstawie art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zwolnienie podmiotowe na podstawie powyższego przepisu nie jest uzależnione od stanu majątkowego organizacji. Ponieważ w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest jakichkolwiek uregulowań co do wpisów żądanych od organizacji pożytku publicznego, skarżące Stowarzyszenie zapytało retorycznie: "czy można traktować ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako przepis odrębny w stosunku do art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie". Zdaniem wnoszącego zażalenie brak na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego unormowań obejmujących zwolnieniem od kosztów sądowych organizacje pożytku publicznego powoduje, że do czasu zatwierdzenia stosownych przepisów odrębnych należy bezpośrednio stosować art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W sprawach ekologicznych znaczenie ma też, jako przepis szczególny, art. 9 Konwencji z Aarhus z dnia 28 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz o dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 roku, nr 78, poz. 706 i 707), mówiący m. in o likwidowaniu barier finansowych w społecznej kontroli nad ochroną środowiska.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami wszczynającymi postępowanie przed sądem administracyjnym są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 p.p.s.a.).

W przepisie art. 233 p.p.s.a. zawarto delegację ustawową dla Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu. W wykonaniu tej delegacji Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 tegoż rozporządzenia wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym – 100 złotych.

Zgodnie z treścią art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek skargi, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem odrzucenia skargi uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania.

Nie wzywa się do uiszczenia opłat sądowych, w tym wpisu, jeśli sprawa podlega przedmiotowemu zwolnieniu od kosztów sądowych lub też stronie przysługuje zwolnienie podmiotowe. Przedmiotowe i podmiotowe zwolnienia od kosztów sądowych zostały wymienione w art. 239 p.p.s.a. Przepis ten zawiera katalog podmiotów, które nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych oraz spraw, w których strona skarżąca działanie lub bezczynność organu nie ma obowiązku uiszczania tych kosztów. Wśród tych podmiotów nie wymieniono organizacji pożytku publicznego. Również sprawy dotyczące warunków zabudowy i zagospodarowania terenu nie zostały wymienione, jako zwolnione przedmiotowo od kosztów sądowych.

Wskazać należy, iż niezależnie od zwolnień zawartych w art. 239 p.p.s.a. również przepisy ustaw szczególnych mogą w odniesieniu do określonych podmiotów czy kategorii spraw przewidywać zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jednakże te inne przepisy muszą wprost zawierać zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w ogóle lub w części - w postaci opłat sądowych, to znaczy, że przepisy te mają mieć charakter przepisów szczególnych w stosunku do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2004 roku, sygn. akt FZ 4/04, opubl. ONSAiWSA 2004/1/29).

Wprawdzie w art. 240 p.p.s.a. ustawodawca przewidział dla Rady Ministrów uprawnienie do zwolnienia w drodze rozporządzenia organizacji społecznych od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach, to jednak do chwili obecnej Rada Ministrów nie skorzystała ze swego uprawnienia i nie wydała stosownego rozporządzenia.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, iż art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. Nr 96, poz. 873 ze zm.) nie przewiduje wprost zwolnienia od opłat sądowych, a jedynie zawiera odesłanie do przepisów szczególnych. Badając stosunek przepisów wskazanej ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, iż to właśnie ten ostatni akt prawny zawiera przepisy szczególne dotyczące zwolnień od kosztów sądowych w postępowaniu administracyjnym. Brak organizacji pożytku publicznego pośród podmiotów wymienionych w katalogu z art. 239 p.p.s.a. skutkuje uznaniem, że ustawodawca postanowił nie zwalniać tych organizacji z obowiązku uiszczania kosztów sądowych.

Wbrew argumentacji strony skarżącej niewymienienie organizacji pożytku publicznego pośród podmiotów zwolnionych od kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie świadczy o braku przepisów odrębnych, które określałyby zasady zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego, lecz wskazuje na wolę ustawodawcy, który określając zasady zwolnień organizacji pożytku publicznego od opłat sądowych uznał, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolnienie podmiotowe takim organizacjom nie będzie przysługiwać.

Stanowiska tego nie może zmienić treść powołanego przez stronę skarżącą postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 roku (sygn. akt II OZ 825/05). W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny nie zajął stanowiska co do istnienia lub nieistnienia zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych przez organizacje pożytku publicznego, a jedynie nakazał wyjaśnienie tej okoliczności przez Sąd I instancji.

Odnosząc się zaś do kwestii zobowiązań wynikających z postanowień ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja sporządzona w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 roku o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz.U. z 2003 roku, Nr 78, poz. 706) zauważyć należy, iż umowa ta również nie przewiduje zwolnienia z obowiązku uiszczania kosztów sądowych przez organizacje pożytku publicznego działające w zakresie objętym przedmiotową Konwencją. W treści Konwencji umawiające się strony zwróciły się jedynie z apelem o rozważenie możliwości stworzenia odpowiedniego mechanizmu udzielania pomocy, aby zlikwidować lub zredukować finansowe i inne ograniczenia dostępu do wymiaru sprawiedliwości (art. 9 ust. 5 Konwencji). Adresatem przepisu są strony Konwencji – państwa, jako podmioty prawa międzynarodowego. Przepis ten nie zawiera obowiązku zwolnienia od kosztów sądowych, ani nawet obowiązku wprowadzenia do wewnętrznego systemu prawa stron umowy odpowiednich zwolnień, nie tworzy więc dla stron postępowania sądowego żadnych praw i obowiązków. W tym stanie rzeczy Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prawidłowo wezwał stronę skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.