Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 980/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy J. Ż. W ocenie sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana jego sytuacji majątkowej, która przemawiałyby za zmianą prawomocnego postanowienia z dnia 18 listopada 2014 r. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przywołał okoliczności pozwalających stwierdzić, że jego sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości skarżącego w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie obowiązku uiszczenia opłat sądowych i dodatkowo ustanowienia radcy prawnego. Z kolejnego wniosku PPF z dnia 7 lutego 2015 r. wynika, że skarżący nie jest zatrudniony i jest studentem. Nie pobiera stypendium, nie posiada dochodów.
Korzysta z uprzejmości rodziców. Skarżący podał, że jest na własnym utrzymaniu. Podał, że otrzymuje od rodziców kieszonkowe w wysokości 100 zł tygodniowo na potrzeby własne (kawa, herbata i bułkę) podczas zajęć na uczelni. Wskazał, że czesne za naukę wynosi 520 zł miesięcznie. Wskazał, również że posiada 2/36 udziału w nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, sąd pierwszej instancji uznał, że stan posiadania skarżącego pozostał bez zmian. Ponadto, skarżący uchyla się, pomimo wezwań, od wskazania wysokości dochodu swoich rodziców, z którymi, zdaniem sądu, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.
Zatem w ocenie sądu pierwszej instancji, należało uznać, że skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 18 listopada 2014 r.
Jednocześnie oceniając sytuację majątkową skarżącego sąd pierwszej instancji uznał, że nie jest zasadne przychylenie się do wniosku skarżącego w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, bowiem pomimo wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, skarżący nie udzielił wyczerpujących odpowiedzi.
W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowienia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto, biorąc pod uwagę, że w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny i Naczelny Sąd Administracyjny wskazać należy, że prawomocne postanowienia sądów pierwszej instancji w zakresie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Ciężar dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nadal ciąży na wnioskodawcy.
W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, iż nastąpiła na tyle istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący powołał się bowiem na zbliżone okoliczności, jak w poprzednio składanym wniosku. Okoliczności te, jak wcześniej wspomniano, były już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sądy uznały wówczas, że po pierwsze wskazane we wniosku okoliczności nie są wystarczające dla przyznania skarżącemu prawa pomocy, po drugie nie zostały udokumentowane. Obecnie przeprowadzona analiza znajdujących się w aktach sprawy dwóch formularzy PPF również nie pozwala stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie.
Skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, ponad te, które były przedmiotem rozważań w zakończonym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, również zażalenie nie zawiera argumentacji, która mogłaby podważyć stanowisko sądu pierwszej instancji. Argumenty zawarte w zażaleniu wynikają z dokonanej przez skarżącego odmiennej oceny sytuacji majątkowej i przekonania skarżącego o zasadności zażalenia, nie wskazują jednak na zmiany w okolicznościach faktycznych lub prawnych pozwalające na odmienną od wcześniej wydanej ocenę drugiego wniosku skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających zmianę wcześniejszego orzeczenia.
Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że podnoszone w drugim wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności były już rozważane, co bez wskazania zmian w sytuacji finansowej skarżącego nie może stanowić podstawy do zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto, żądane przez sąd dokumenty nie zostały dołączone do rozpoznawanego obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy, mimo że skarżący wiedział, że ich brak uniemożliwiał ocenę jego sytuacji majątkowej. Tak więc uchylenie się skarżącego od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Końcowo, pomimo błędnego sformułowania zawartego w sentencji zaskarżonego orzeczenia "odmówić zmiany postanowienia (...)" zamiast "odmówić przyznania prawa pomocy", należy uznać, że brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.