Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 754/11 odmówił Stowarzyszeniu [...] "[...]" z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że – jak wynika z treści przedstawionych przez Stowarzyszenie dokumentów – jest ono stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków, których aktualnie jest 13, tylko zaś 10 z nich opłaca składki członkowskie w wysokości 10 zł. Wydatki Stowarzyszenia, których pokrycie nie jest możliwe środkami pochodzącymi ze składek członkowskich ponoszą indywidualnie członkowie Stowarzyszenia, w miarę ich możliwości. Obecnie czterech z nich pokrywa koszty związane z badaniem wykonania uchwały Sejmiku Województwa [...] z dnia [...] lutego 2007 r. w sprawie "Programu [...]". Koszty tych badań wynoszą około 300 zł. W czerwcu zaś Stowarzyszenie poniosło opłaty sądowe w kwocie 200 zł.
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2011 r. referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W sprzeciwie od tego postanowienia Stowarzyszenie podniosło, że opłata sądowa nałożona na nie przez Sąd w wysokości 200 zł jest zbyt wysoka w kontekście Konwencji z Aarhus i Dyrektywy 85/337/WE (zmiana Dyrektywy 2003/35/WE z dnia 26 maja 2003 r. przewidująca udział społeczeństwa w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do sprawiedliwości dyrektywy 85/337)".
Wobec powyższego rozpoznając ponownie wiosek o przyznanie prawa pomocy Sąd wskazał, że w świetle art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie zwykłe realizowane są z jego własnego majątku. Odstępując więc od zbierania składek, bądź też ustalając je na minimalnym poziomie Stowarzyszenie nie może przerzucać kosztów prowadzenia swej działalności na Skarb Państwa. Inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Stowarzyszenie powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku.
Odnosząc się do argumentacji przytoczonej w sprzeciwie Sąd wskazał, że z przepisów Konwencji z Aarhus nie wynika generalny obowiązek dla sygnatariuszy tej Konwencji zwalniania z ponoszenia opłat sądowych organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu ochrony środowiska. Natomiast wysokość wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193), stąd też Sąd nie ma możliwości dowolnego kształtowania wysokości wpisów sądowych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie [...] "[...]" stwierdziło, że – w jego ocenie - w złożonym wniosku uprawdopodobniło niemożność poniesienia kosztów sądowych poprzez wskazanie, iż środki które posiada ze składek są wydatkowane w całości na prowadzoną działalność i są one niewystarczające na poniesienie zbyt wysokich opłat sądowych. Odnosząc się do możliwości pozyskiwania nowych członków, podniesiono, że Stowarzyszenie prowadzi aktywną działalność na rzecz promocji wolontariatu na swą rzecz, który to wolontariat perspektywicznie w odniesieniu do części osób może skutkować członkostwem, a więc i opłacaniem składek. Jest to jednak działalność rozciągnięta w czasie. Na przestrzeni ostatnich 4 lat liczba członków Stowarzyszenia zwiększyła się o 7 osób. Konkludując, Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. W przypadku stowarzyszenia zwykłego wykazanie to powinno także obejmować wyjaśnienie stanu majątkowego członków stowarzyszenia. Jest tak dlatego, że stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej (art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) i jedynym źródłem finansowania jego działalności są składki członkowskie (art. 42 powołanej ustawy).
W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie tego nie uczyniło, gdyż we wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzono jedynie, że "pozostałe wydatki (...) pokrywane są indywidualnie przez poszczególnych członków, w miarę ich możliwości". Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.