Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 237/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 31 stycznia 2014r. T. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji. Następnie skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w szczególności braku posiadania jakichkolwiek środków pieniężnych.
W wyniku rozpoznania sprzeciwu od powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy jak wynika z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z żoną oraz uczącym się synem w wieku 21 lat. Powołał się na rozdzielność majątkową z żoną. Utrzymują się z dochodu w wysokości 1.680,00 zł oraz,,pomocy rodzicielskiej", która polega na zakupie podstawowych artykułów. Podał, że posiada mieszkanie o powierzchni 52,45 m2 obciążone hipotecznie zaś jego żona dom. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie budownictwa (zawieszona od 1 lutego 2014 r.). Według zeznania podatkowego PIT-36L wnioskodawca w 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód 1.770.521,27 zł, koszty uzyskania przychodów 2.082.554,63 oraz stratę w wysokości 312.033,36 zł zaś według zeznania podatkowego PIT-37 wnioskodawca za 2013 r. uzyskał dochód w wysokości 9.218,03 zł. Żona skarżącego według zeznania podatkowego PIT-37 za 2013 r. uzyskała dochód w wysokości 3.868,54 zł.
Sąd I instancji wskazał, że analiza informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej strony, zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie, nie pozwala na przyjęcie, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, ponieważ należy wziąć pod uwagę wysokość wpisu sądowego, który w przedmiotowej sprawie został ustalony w wysokości 200 zł (na obecnym etapie postępowania uiszczono go w wysokości 100 zł). Jest to kwota, którą skarżący jest w stanie wygospodarować. Prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i stanowi instytucję przyznawaną wyjątkowo i w szczególnych okolicznościach – przy czym okoliczności te muszą zostać przedstawione i udokumentowane przez stronę domagającą się przyznania prawa pomocy.
Skarżący natomiast, zdaniem Sądu I instancji, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji podkreślił, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu, tym samym ma ona charakter wyjątkowy. Prawo pomocy w pierwszej kolejności winno być przyznawane osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku. W omawianej sprawie taka sytuacja nie występuje, ponieważ wnioskodawca nie jest osobą bezrobotną ani samotną oraz posiada majątek.
Skarżący we wniesionym sprzeciwie skupił się na podważaniu tez zawartych w kwestionowanym postanowieniu nie przedstawiając przy tym żadnych konkretnych argumentów czy nowych dowodów. Powoływanie się na trudną sytuację majątkową nie jest wystarczającym powodem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący i zaskarżając je w całości wniósł o jego zmianę. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że nie jest bezrobotny, ale jest pozbawiony stałego źródła dochodu. Posiada majątek, ale nim nie dysponuje, jest on obciążony hipotecznie jako zabezpieczenie wierzytelności, które nie są spłacane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwana: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie.
W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.), a na wezwanie Sądu także dodatkowe oświadczenia i dokumenty (art. 255 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skarżący został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania stosownych dokumentów, które wykazywałyby jego trudną sytuację finansową. Ciężar wykazania powyższego spoczywa na wnioskodawcy, a więc skarżący powinien poczynić wszelkie niezbędne kroki w celu uprawdopodobnienia tych okoliczności. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami w postaci braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, powinno uwzględniać przede wszystkim bieżącą sytuację finansową wnioskodawcy.
Skarżący w związku z wezwaniem w trybie art. 255 p.p.s.a. nadesłał jedynie część dokumentów, a nie przedstawił istotnych z punktu widzenia przyznania prawa pomocy, w tym zeznań podatkowych za 2012 r. Nie podał również, jakie co miesiąc, wspólnie z żoną ponosi wydatki, w tym związane z utrzymaniem mieszkania, samochodu. Podnoszone w zażaleniu okoliczności stanowią jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji. Tym samym skarżący pozbawił Sąd I instancji możliwości dokonania merytorycznej oceny jego bieżącej sytuacji finansowej. Podkreślenia wymaga także fakt, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, że choć osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy jest sam skarżący, to jednak badanie przesłanek warunkujących przyznanie tego prawa następuje w odniesieniu do sytuacji majątkowej całego wspólnego gospodarstwa domowego, w którego skład wchodzą także żona i syn. I chociaż według zeznania podatkowego PIT-36L skarżący w 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę, to jednak według zeznania podatkowego PIT-37 za 2013 r. uzyskał dochód w wysokości 9.218,03 zł, a jego żona w wysokości 3.868, 54 zł. Zasadnie zatem Sąd I instancji wskazał, że nie można przyjąć na podstawie posiadanych informacji, iż skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.