Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 415/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd rozpoznał przedmiotowy wniosek z uwagi na objęcie wyznaczonego do tego referendarza sądowego wnioskiem o wyłączenie. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że w świetle art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia sytuacji uprawniającej go do przyznania tego prawa.
Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na to, że dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie były ogólnikowe i niepełne, skarżący wezwani zostali do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów. Skarżący zignorowali jednak wezwanie referendarza i nie przedstawili żądanych dokumentów obrazujących ich sytuację majątkową. Z tych względów Sąd rozpoznał wniosek w oparciu o dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceniając przedstawione tam informacje Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że wnioskodawcy prowadzą samotnie gospodarstwo domowe, poza współwłasnością nieruchomości nie posiadają majątku i utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3055 zł, zaś na utrzymanie wydają 2300 zł miesięcznie, z czego koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł, na leki wydają 800 zł, a na pisma procesowe 1000 zł miesięcznie.
W świetle powyższego Sąd uznał, że dochód wnioskodawców na poziomie 3055 zł jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Zdaniem Sądu sytuacja wnioskodawców nie uzasadnia przyznania im prawa pomocy, bowiem nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli D. i M. W., domagając się jego zmiany i uchylenia, podnosząc, że jest ono niesprawiedliwe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że – jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji - to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jest bowiem wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał oświadczenia skarżących zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżących rzetelnie sytuacji finansowej czyniło trafnym wezwanie ich – na podstawie art. 255 P.p.s.a. - do złożenia dodatkowych oświadczeń. Skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących ich aktualnej sytuacji materialnej, nie odpowiedzieli na nie w sposób należyty. Wniosek skarżących zasadnie rozpoznano zatem w oparciu o formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, z którego wynika, że wnioskodawcy utrzymują się z emerytur w łącznej kwocie 3055 zł miesięcznie, zaś ich stałe wydatki stanowią ok. 2300 zł. Tak więc z pozostałej sumy powinni poczynić stosowne oszczędności w celu poniesienia kosztów postępowania sądowego, które wszczęli lub jednoznacznie wykazać, że koszty te w sprawie przekraczają ich możliwości majątkowe, czego nie uczynili.
Zauważyć przy tym należy, że na obecnym etapie postępowania ciąży na nich obowiązek uiszczenia jedynie opłaty od zażalenia z dnia 7 kwietnia 2014 r. (100 zł) oraz ewentualnie od zażalenia z dnia 12 maja 2017 r. (100 zł). Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał więc, że wnioskodawcy nie wykazali w sposób dostateczny, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ponadto wskazać należy, że sytuacja materialna skarżących była już w niniejszej sprawie wielokrotnie oceniana, co zauważył także Sąd pierwszej instancji, jednak jak wykazano powyżej również w tym przypadku skarżący nie podważyli stanowiska sądu, że nie należą do osób, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przedstawione przez skarżących tak w składanych pismach procesowych, jak i w niniejszym zażaleniu wyjaśnienia w żaden sposób nie wskazują, że zaszła taka zmiana okoliczności faktycznych, iż nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.