Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 988/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowił pełnomocnika z urzędu w postaci radcy prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Krakowie.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF J. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postaci radcy prawnego. We wniosku oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – R. P. Ich miesięczny dochód wynosi 2.844 zł i stanowi go świadczenie emerytalne wnioskodawcy w wysokości 1.644 zł oraz świadczenie rentowe żony w wysokości 1.200 zł. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Mieszka w domu stanowiącym własność syna, na zasadzie dożywotniego użytkowania.
W uzasadnieniu wniosku J. P. podał, że jest w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, gdyż jest w podeszłym wieku z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Ciężko choruje na schorzenia laryngologiczne i kardiologiczne. Żona wnioskodawcy również choruje na schorzenia kardiologiczne. Według oświadczenia wnioskodawca na leczenie wydaje 500 zł, na żywność i opłaty 700 zł.
Po wezwaniu o przedstawienie dalszych informacji i dokumentów wnioskodawca w piśmie z dnia z dnia 21 maja 2014 r. wyjaśnił, że mieszkanie, które obecnie zajmuje stanowi własność syna P. P. Wnioskodawca partycypuje w kosztach jego utrzymania kwotą 500 zł. Na żywność i leki wydaje wspólnie z żoną 1.000 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie jest właścicielem [...], nie zna takiego podmiotu. Nie posiada rachunku bankowego, emerytura doręczana jest pocztą. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Do pisma dołączona została dokumentacja medyczna tj. wypis z treści orzeczenia lekarza ZUS dotyczący J. P. z dnia 16 lipca 1998 r., karta informacyjna z leczenia szpitalnego J. P. z dnia 23 grudnia 2010 r., karta leczenia szpitalnego R. P. z dnia 29 stycznia 2008 r., karta informacyjna z leczenia szpitalnego R. P. z 9 stycznia 2009 r., karta leczenia szpitalnego J. P. z 4 maja 1998 r., z dnia 16 października 1998 r. oraz z dnia 29 stycznia 2008 r.
Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia J. P. podniósł, że ze względu na podeszły wiek, ciężki stan zdrowia, nieporadność oraz orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji wymaga stałej opieki i pomocy w czynnościach życiowych. Zaznaczył, że kwota dochodu wykazana we wniosku uwzględnia także otrzymywany dodatek pielęgnacyjny oraz, że jest to kwota brutto. Wnioskodawca podkreślił, że pozostaje bez majątku ruchomego i nieruchomego, a więc nie ma innych możliwości uzyskania dodatkowego dochodu niż tylko ze świadczenia emerytalnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w oparciu o złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu oświadczenie, uzupełnione przedłożoną przy dalszych pismach dokumentacją stwierdził, że wniosek J. P. zasługuje na częściowe uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że z przedstawionych przez wnioskodawcę kserokopii odcinków świadczenia emerytalnego wynika, że na miesięczny dochód J. P. składa się jego świadczenie emerytalne w wysokości 1581, 50 zł oraz świadczenie rentowe żony w wysokości 1263,22 zł. Z kolei z dołączonych kserokopii faktur wynika, że w miesiącu czerwcu wnioskodawca wydał na leki w sumie kwotę 843,03 zł. Z przedłożonej przez wnioskodawcę dokumentacji leczenia szpitalnego wynika nadto, że zarówno wnioskodawca jak i jego żona wymagają stałego leczenia.
Oceniając uzyskiwane przez wnioskodawcę dochody i ponoszone przez niego wydatki, Sąd I instancji stwierdził, że sytuacja finansowa J. P. uzasadnia przyznanie mu pełnomocnika z urzędu w postaci radcy prawnego, natomiast brak jest podstaw do zwolnienia go również od kosztów sądowych, w szczególności, iż na obecnym etapie postępowania wnioskodawca, w sytuacji wniesienia skargi kasacyjnej, będzie zobowiązany do uiszczenia połowy wpisu od skargi, co w niniejszej sprawie stanowić będzie kwotę 250 zł.
O ile uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód, przy uwzględnieniu kosztów utrzymania i wydatków ponoszonych na leki pozwala J. P. w ocenie Sądu I instancji wygospodarować środki pieniężne na pokrycie przedmiotowego wpisu bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, to wysokość tego dochodu nie zapewnia jednak, w ocenie Sądu I instancji obiektywnej możliwości poczynienia, w krótkim okresie czasu oszczędności celem opłacenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, które to koszty zastępstwa procesowego są znacznie wyższe niż wskazany wpis od skargi kasacyjnej. Prezentując powyższe stanowisko Sąd wziął pod uwagę także fakt, iż jak wynika z przedłożonych dokumentów wnioskodawca jest osobą w podeszłym wieku, z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. P., który wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób jasny wykazał swój podeszły wiek, niezdolność do samodzielnej egzystencji, konieczność sprawowania opieki, a przez to trudną sytuację zdrowotną i materialną. Ze względu na upływ czasu jego poważne schorzenia nasilają się coraz bardziej, w związku z czym konieczne jest podejmowanie leczenia w większym stopniu. Znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i faktycznie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i żony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwana: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie.
W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.), a na wezwanie Sądu także dodatkowe oświadczenia i dokumenty (art. 255 p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skarżący został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania stosownych dokumentów, które wykazywałyby jego trudną sytuację finansową. Ciężar wykazania powyższego spoczywa na wnioskodawcy, a więc skarżący powinien poczynić wszelkie niezbędne kroki w celu uprawdopodobnienia tych okoliczności. Z orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, powinno uwzględniać przede wszystkim bieżącą sytuację finansową wnioskodawcy. Po uwzględnieniu powyższych okoliczności, wskazać należy, że zasadnie Sąd I instancji wskazał, iż dochód J. P. po uwzględnieniu kosztów utrzymania i wydatków pozwala na obecnym etapie postępowania na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł.
Stanowi on bowiem sumę kwot 1581,50 zł (świadczenie emerytalne żalącego) i 1263,22 zł (świadczenie rentowe żony żalącego), gdy tymczasem żywność, leki, utrzymanie mieszkania w świetle oświadczenia J. P. zamykają się kwotą 1500zł. Z kolei nie sposób odmówić racji sądowi, że pozostała do dyspozycji małżonków kwota nie pozwala im w istocie na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego. W tych okolicznościach kwestionowane postanowienie uznać należy za odpowiadające prawu.
Podkreślenia wymaga, że na obecnym etapie postępowania żalący zobligowany będzie wyłącznie do uiszczenia kwoty 250 zł, tytułem wpisu od skargi kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.