Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 lipca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 397/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazu opróżnienia całości budynku mieszkalnego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, iż referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 1 czerwca 2007 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia straciło ono moc.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że z treści złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z bezrobotną córką bez prawa do zasiłku od dnia [...] kwietnia 2007 r. Wnioskodawczyni uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] złotych oraz posiada mieszkanie o powierzchni [...]. Wnioskodawczyni, we wniosku i w piśmie z dnia 22 maja 2007 r. stanowiącym jego uzupełnienie podała, iż nie uzyskuje żadnych innych dochodów i nie posiada innych nieruchomości. Dopiero w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego wnioskodawczyni ujawniła, iż jest współwłaścicielką w 1/2 budynku jednopiętrowego o pow. [...] m2, który zajęty jest przez lokatorów kwaterunkowych. Budynek ten objęty jest postępowaniem w niniejszej sprawie. Wskazała, iż nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów.
Sąd pierwszej instancji biorąc pod uwagę dochody i stan majątkowy wnioskodawczyni uznał, iż w złożonym wniosku K. R. nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto fakt zatajenia przez wnioskodawczynię, iż posiada dodatkowe nieruchomości, przedmiotowy wniosek czyni niewiarygodnym.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła K. R. wnosząc o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów. Skarżąca wskazała, iż nieruchomość, której jest współwłaścicielką przynosi jej jedynie same problemy, a nie przynosi jej dochodów. Skarżąca podkreśliła, że przedmiotem niniejszego postępowania jest właśnie ten dom, a więc trudno byłoby zataić jego istnienie. Wypełniając wniosek uznała, że chodzi o jakieś inne dodatkowe nieruchomości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." -wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia.
Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego K. R. w niniejszej sprawie wykazała, iż nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej wskazują, iż posiada bardzo ograniczone środki finansowe, które nie pozwalają na pełne pokrycie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
K. R. posiada wprawdzie stały dochód miesięczny, którym jest renta po zmarłym mężu w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto), niemniej jednak należy uwzględnić także pozostałe okoliczności dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej jaki i stanu jej zdrowia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej na obecnym etapie sprawy przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. przez zwolnienie od kosztów sądowych. K. R. posiada na utrzymaniu bezrobotną córkę bez prawa do zasiłku, jest osobą po zawale serca, ma [...] i musi brać drogie leki; nie posiada żadnych oszczędności ani innych źródeł dochodu. Dlatego zasadne jest przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Należy wskazać, że wpis od skargi w wysokości 500 zł przy dochodzie jaki uzyskuje skarżąca jest dosyć wysoki. W tej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych mogłaby w niniejszej sprawie oznaczać pozbawienie skarżącej prawa do sądu.
Należy także zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie przede wszystkim na tym, że oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym jest niewiarygodne - przyjmując, iż skarżąca zataiła, że jest współwłaścicielką w - budynku jednopiętrowego o pow. [...] m2, który jest zajęty przez lokatorów kwaterunkowych. Takie stwierdzenie Sądu pierwszej instancji nie znajduje uzasadnienia w niniejszej sprawie. Nie można uznać, że skarżąca zataiła, iż jest współwłaścicielką tego budynku, gdyż okoliczność ta wynika z akt administracyjnych. Niniejszy budynek jest przedmiotem postępowania administracyjnego, a skarga dotyczy decyzji wydanej odnośnie tego budynku. Skarżąca mogła więc przypuszczać, że jest pytana o posiadanie innych nieruchomości, niż nieruchomość będącą przedmiotem tej sprawy. Ponadto Sąd pierwszej instancji przyjmując, że skarżąca dopiero w sprzeciwie od postanowienia z dnia 1 czerwca 2007 r. ujawniła, że jest współwłaścicielką tej nieruchomości, zdaje się pomijać to, iż Sąd orzekał po wniesieniu sprzeciwu, a wówczas fakt ten nie tylko wynikał z akt administracyjnych, ale i został podany także przez skarżącą.
Należy również zwrócić uwagę, iż skarżąca w sprawie oświadczyła, iż nie uzyskuje jakiekolwiek dochodów z tego budynku. Zarządzenie zaś Sądu pierwszej instancji z dnia 11 maja 2007 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca mogła zrozumieć jako pytanie o inne nieruchomości niż budynek, którego dotyczy skarga wniesiona w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.