Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1395/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił I. O. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia z dnia 3 sierpnia 2012 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący i jego żona K. O. osiągają dochód ze świadczeń emerytalnych. Wysokość emerytury K. O. wynosi 1.958,00 zł brutto miesięcznie, a wysokość emerytury I. O. wynosi 2.185,00 zł brutto miesięcznie. Majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni 92 m², działka o powierzchni 600 m² oraz zasoby pieniężne w kwocie 15.000,00 zł, zdeponowane na dwóch lokatach bankowych. Jak wskazał skarżący, zarówno on jak i jego żona są osobami w podeszłym wieku i wymagają stałej opieki lekarskiej, przez co muszą korzystać z odpłatnej pomocy w rozładowywaniu węgla do kotłowni. Stwierdził, że posiadane oszczędności przeznaczą w razie potrzeby na opiekę, leczenie i pomoc.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 16 sierpnia 2012 r. odmówiono skarżącemu I. O. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżący złożył sprzeciw od w/w postanowienia, powołując się na dotychczasową argumentację zawartą w w/w formularzu, przemawiającą - jego zdaniem - za zwolnieniem od kosztów sądowych.
Rozpoznając w/w sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił I. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji wskazał, że skarżący wraz z żoną uzyskuje stałe dochody z tytułu emerytury w łącznej wysokości 4.143,00 zł brutto miesięcznie co wskazuje, że skarżący jest w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony - zaspokoić niezbędne koszty utrzymania swojej rodziny. Ponadto skarżący wraz z żoną zdeponowali na lokatach bankowych oszczędności w kwocie 15.000,00 zł. Sąd I instancji stwierdził, że wykazany przez skarżącego stan majątkowy i możliwości płatnicze nie stanowią podstawy do ustalenia, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stały dochód ze świadczeń emerytalnych i posiadane oszczędności pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Sąd I instancji podkreślił przy tym, że na ocenę tę nie może wpłynąć zamiar zabezpieczenia przez skarżącego dodatkowych środków pieniężnych na ewentualnie potrzebną w przyszłości opiekę, leczenie i pomoc.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli K. O. i I. O. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że rzekomo stać ich na pokrywanie kosztów procesu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, gdy w istocie tak nie jest. Zarzucono, iż Sąd nie uwzględnił podeszłego wieku skarżących i choroby co powinno być decydujące przy takich rozważaniach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje wyłącznie kwestia prawidłowości postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2012 r.
Prawo pomocy stanowi instytucję służącą realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do § 3 w/w przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych albo tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosowanie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 p.p.s.a., następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy prawidłowo ocenił sytuację materialną skarżących. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może nastąpić jedynie wówczas gdy strona występująca z wnioskiem wykaże, że nie posiada wystarczających środków finansowych, ani majątku na pokrycie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że wykazany stan majątkowy oraz wysokość comiesięcznych dochodów nie pozwala na uznanie, iż skarżący faktycznie znajdują się w takiej sytuacji materialnej, iż poniesienie kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jego i rodziny.
Z wyżej wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 § 1 w związku z art. 197 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.