Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 września 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 661/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, w sprawie ze skargi Klubu Ekologicznego "Gaja Świętokrzyska" w Kielcach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 12 czerwca 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie warunków zabudowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od wpisu sądowego od skargi i ustanowienia adwokata.
W uzasadnieniu Sąd podniósł, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący Klub wskazał, iż utrzymuje się tylko ze składek członkowskich, a aktualnie stan jego konta wynosi 150 zł. Ostatni rok obrotowy zamknięto kwotą 240 zł. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku. W ocenie Sądu skarżące stowarzyszenie podobnie jak wiele innych organizacji tego typu winno zapewnić sobie środki na prowadzenie działalności statutowej. Określając cele i formy jego działania założyciele, a następnie członkowie, powinni zatem przewidywać środki z jakich będzie finansowana ta działalność. Stowarzyszenie musi zatem liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z zasadą wypływając z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.".
Dalej Sąd zacytował przepis art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), który stanowi, że majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej i wskazał, że zapis ten został powtórzony w § 35 statutu, który przewiduje ponadto, że klub może prowadzić działalność gospodarczą według zasad określonych w odrębnych przepisach. Zatem, w ocenie Sądu, strona ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na ponoszenie kosztów sądowych. Zdaniem Sądu nie może stać temu na przeszkodzie okoliczność, że stowarzyszenie nie określiło minimalnej kwoty stawki składki członkowskiej pozostawiając ją w § 17 statutu uznaniu samego członka. Stowarzyszenie, które nie zagwarantowało sobie w statucie stałego źródła dochodu, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej.
Następnie Sąd wskazał, że nie jest także możliwe ustanowienie na rzecz strony adwokata, albowiem organizacja społeczna nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący Klub, wskazując że orzeczenie to jest niesłuszne i krzywdzące dla stowarzyszenia. Bowiem od 2001 r. Klub starał się o pieniądze, jednakże nic nie otrzymał. Aktualnie stara się o uzyskanie statusu organizacji pożytku publicznego, który pozwoliłby mu korzystać z 1% odpisu od podatku. Zdaniem organizacji niesłuszny jest też zarzut Sądu, że Klub obciąża swoją działalnością budżet państwa, zważywszy że działa on dla dobra tego państwa i społeczeństwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a. zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.
Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaś w zakresie częściowym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, albowiem skarżący Klub nie wykazał, by podjął czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli bowiem działalność organizacji społecznej zakłada udział w postępowaniach przed organami administracji, czy w postępowaniach sądowych, to niewątpliwie działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia stosownych kosztów (porównaj: postanowienie NSA z dn. 18.09.2013 r., sygn. akt II OZ 761/13).
Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji źródłem pozyskiwania środków finansowych na realizację celów statutowych Klubu są oprócz dotacji czy darowizn składki członkowskie wnoszone kwartalnie (§ 17 statutu Klubu), wysokość których pozostawiono do uznania samego członka. Zatem dobrowolna rezygnacja ze stałego źródła dochodu w określonej wysokości powoduje, że nie można uznać, iż Klub wykazał, że nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. Nadto Sąd wskazał, że Klub ma możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, co także stwarza sposobność do pozyskania dodatkowych środków. Zatem w świetle powyższego fakt, że Klub nie pozyskuje żadnych środków z darowizn i dotacji nie powoduje, że została spełniona przesłanka do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Tym samym zakwestionowane postanowienie odpowiada prawu, a wniesione zażalenie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., podlegało oddaleniu. Dlatego orzeczono jak w sentencji.