Uzasadnienie
Postanowieniem 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 166/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 22 § 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., oddalił wniosek M. I. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. K. od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 166/14.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że pismem z dnia 2 lipca 2014r. M. I. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z wnioskiem o wyłączenie sędziego tego Sądu J. K. od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 166/14 w sprawie ze skargi M. I. na postanowienie Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] listopada 2013r. znak: [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia. Strona wskazała, że sędzia, przewodnicząc rozprawie, która odbyła się w jej sprawie w dniu 5 czerwca 2014r., wydał zarządzenie, którym rażąco naruszył procedurę postępowania. Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniem tym postanowiono: 1. w związku z kolejnym wnioskiem skarżącego o odroczenie rozprawy zobowiązać go do przedstawienia w terminie 7 dni na piśmie stanowiska uwzględniającego wywody organu zawarte w odpowiedzi na skargę i ewentualne dodatkowe uwagi;
2. poinformować skarżącego o możliwości ustanowienia pełnomocnika, który reprezentowałaby jego interesy w postępowaniu sądowym w razie przedłużającej się niemożności osobistego stawiennictwa przed Sądem (art. 35 § 1 p.p.s.a.) a także o tym, że jego osobiste stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe; sąd rozpoznaje sprawę na podstawie przedstawionych przez organ administracji akt sprawy. Takie działanie wnioskodawca odczytuje jako próbę pozbawienia go udziału w postępowaniu, naruszenie konstytucyjnego prawa do sprawiedliwego i jawnego procesu oraz "wymuszenie" zaocznego przedstawienia jego stanowiska.
W dniu 7 sierpnia 2014r. sędzia J. K. złożył oświadczenie, że nie zachodzą po jego stronie przyczyny wyłączenia, o jakich mowa w art. 18 oraz art. 19 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd, przytaczając art. 18 § 1 i 3, art. 19 i art. 20 § 1 p.p.s.a., podniósł, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych, sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. W ocenie Sądu na gruncie niniejszej sprawy nie występuje którakolwiek z przesłanek opisanych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. Świadczy o tym treść oświadczenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, którego dotyczy złożony wniosek.
Jednocześnie Sąd wskazał, że w złożonym wniosku M. I. nie uprawdopodobnił występowania w niniejszej sprawie jakiejkolwiek przyczyny wyłączenia sędziego wymienionej w art. 18, bądź art. 19 p.p.s.a. Zdaniem Sądu zarzuty, jakie wnioskodawca formułuje pod adresem sędziego J. K., nie są okolicznościami tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. Sama podejrzliwość strony, brak zaufania co do bezstronności sędziego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez sędziego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie – bowiem zarzuty te skarżący może podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń Sądu pierwszej instancji.
W zażaleniu na powyższe postanowienie M. I. zarzucił naruszenie art. 19 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego J. K. W oparciu o powyższy zarzut M. I. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i wyłączenie sędziego J. K. od odrzekania w przedmiotowej sprawie lub uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zdaniem skarżącego czynność Sądu z dnia 6 czerwca 2015 r. godzi w obiektywizm Sądu i wywołuje uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego.
Skarżący nie zgodził się z wyjaśnieniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W ocenie M. I. działanie Sądu nie znajdowało uzasadnienia prawnego, zmierzało do wywarcia przymusu na skarżącym, a co za tym idzie do pozbawienia skarżącego możliwości wyrażenia swojego stanowiska na rozprawie oraz do możliwości obrony i przedstawienia argumentacji na rozprawie. Ustawodawca w art. 19 p.p.s.a. wskazał, że w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, sąd na wniosek strony wyłącza sędziego. W ocenie skarżącego taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione.
Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na temat bezstronności sędziego w świetle art. 6 ust. 1 wyżej powołanej Konwencji wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających wątpliwości co do bezstronności sędziego. Naruszenie jednak tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania Europejski Trybunał rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.
Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądane lub wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09).
Nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 607/09).
Sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, wydał zarządzenie z którym nie zgadza się skarżący, nie stanowi wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a.
Skarżący ani we wniosku o wyłączenie sędziego, ani w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziego, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie sędziego. Nie wykazał ponadto, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co bezstronności w danej sprawie sędziego J. K. Ogólnikowe twierdzenia powołane przez skarżącego nie mogą wskazywać na stronniczość czy niesprawiedliwość wskazanego sędziego przy rozpoznawaniu sprawy. W wyniku zarządzenia podjętego przez Sąd pierwszej instancji na rozprawie w dniu 5 czerwca 2015r. było pouczenie skarżącego o możliwości ustanowienia pełnomocnika, który reprezentowałaby jego interesy w postępowaniu sądowym w razie przedłużającej się niemożności osobistego stawiennictwa przed Sądem (art. 35 § 1 p.p.s.a.) a także o tym, że osobiste stawiennictwo skarżącego na rozprawie nie jest obowiązkowe oraz o tym, iż sąd rozpoznaje sprawę na podstawie przedstawionych przez organ administracji akt sprawy.
Wbrew przekonaniu skarżącego takie działanie Sądu pierwszej instancji nie stanowi naruszenia prawa. Jak bowiem stanowi art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. W razie nieobecności strony lub jej pełnomocnika na rozprawie – stosownie do art. 108 p.p.s.a. - przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.
Także zobowiązania skarżącego do przedstawienia w terminie 7 dni na piśmie stanowiska uwzględniającego wywody organu zawarte w odpowiedzi na skargę i ewentualne dodatkowe uwagi nie można uznać za naruszenie prawa przez Sąd pierwszej instancji. Takie działanie Sądu pierwszej instancji miało na celu zagwarantowanie skarżącemu wypowiedzenia się odnośnie argumentów wskazanych przez organ w odpowiedzi na skargę i przedstawienie przez skarżącego stanowiska na piśmie w razie niemożności stawiennictwa na rozprawie. Powyższe działanie nie może zatem świadczyć o stronniczości sędziego przy rozpoznawaniu sprawy, a tym samym uzasadniać twierdzenia, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Biorąc pod uwagę złożone przez sędziego oświadczenie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach słusznie orzekł, że brak było podstaw do wyłączenia od orzekania w sprawie sędziego objętego wnioskiem.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.