Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1358/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie M. i J. M. na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 29 marca 2018 r., którym to referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w związku z wnioskiem M. i J. M. o przyznanie prawa pomocy, zarządził przesłanie skarżącym formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej celem ich szczegółowego wypełnienia i osobistego podpisania przez wnioskodawców w terminie 7 dni od daty ich doręczenia pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że zgodnie z art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest: 1) przekazanie sprawy innemu sądowi administracyjnemu; 1a) odrzucenie skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3; 1b) umorzenie postępowania;
- wstrzymanie lub odmowa wstrzymania wykonania decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, o których mowa w art. 61;
- (uchylony);
- odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku;
- sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa; 5a) odrzucenie wniosku o uzupełnienie wyroku albo odmowa jego uwzględnienia;
- oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego; 7) odrzucenie skargi kasacyjnej;
- odrzucenie zażalenia;
- zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej;
- ukaranie grzywną.
Sąd wskazał, że art. 198 p.p.s.a. stanowi, że przepisy Działu IV stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia.
WSA uznał, że z art. 194 § 1 i art. 198 p.p.s.a. wynika, iż zażalenie jest środkiem odwoławczym, który przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz tych wymienionych w jego treści (pkt 1-10). Zażalenie wniesione na postanowienie lub zarządzenie, co do którego ustawa nie przewiduje takiej możliwości, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne.
W konsekwencji Sąd stwierdził, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie, wraz z którym przesłano skarżącym urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF", co skutkowało odrzuceniem niedopuszczalnego zażalenia skarżących na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.
Pismem z dnia 21 maja 2018 r. skarżący M. i J. M. złożyli zażalenie na to postanowienie. W zażaleniu skarżący zawarli zarzuty dotyczące zaskarżonej decyzji oraz wskazali, że wyznaczona kwota wpisu w wysokości 500 zł jest niesprawiedliwa i najwyższa z możliwych wpisów. Wskazali, że w innej sprawie, dotyczącej bezczynności, Przewodniczący Wydziału II wyznaczył opłatę w wysokości 100 zł. Skarżący wskazali, że Sąd przesłał formularz o pomoc prawną, żeby przedłużyć sprawę samowoli budowlanej.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a., zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wskazane w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Oznacza to, że zażalenie jest dopuszczalne tylko, kiedy ustawa jednoznacznie stanowi o możliwości jego wniesienia.
Przepisy dotyczące zażaleń na postanowienia stosuje się odpowiednio do zarządzeń przewodniczącego, jeżeli przysługuje na nie zażalenie (art. 198 p.p.s.a.). Z kolei jak stanowi art. 167a § 1 p.p.s.a. do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu.
Przedmiotem odrzuconego zażalenia było zarządzenie referendarza sądowego z dnia 29 marca 2018 r. o przesłaniu skarżącym formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej ("PPF") celem ich szczegółowego wypełnienia i osobistego podpisania przez wnioskodawców – w oparciu o aktualną sytuację finansową i materialną skarżących, popartą stosownymi dokumentami oraz odesłania do Sądu w terminie 7 dni od jego doręczenia pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
W tym wypadku zarządzenie wydał referendarz i dotyczyło ono uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do wydawania tego typu zarządzeń upoważnia i obliguje referendarza art. 258 § 2 pkt 5 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 2 p.p.s.a.
Należy zauważyć, że środkiem zaskarżenia, przysługującym od orzeczeń referendarza w zakresie prawa pomocy, i to tylko wyraźnie wskazanych w art. 259 § 1 p.p.s.a., jest sprzeciw. Przysługuje on od zarządzeń o pozostawieniu wniosków o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy i postanowień przyznających wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz zwrot niezbędnych udokumentowanych wydatków adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu i rzecznikowi patentowemu (art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a.).
Z powołanych wyżej przepisów wynika zatem jednoznacznie, że na zarządzenie referendarza wzywające stronę do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu nie przysługuje ani zażalenie, ani sprzeciw.
Do przesłania skarżącym formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy obliguje art. 252 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym tego rodzaju wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Skutki prawne niezłożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu reguluje art. 257 p.p.s.a. Stanowi on, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Sankcję tę stosuje się po bezskutecznym wezwaniu strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Wprowadzenie do postępowania sądowoadministracyjnego urzędowego formularza podyktowane jest potrzebą stosowania jednolitych kryteriów dla wszystkich podmiotów ubiegających się o prawo pomocy, a ponadto wymuszeniem na wnioskodawcy zawarcia we wniosku informacji niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia. Do wystosowania do skarżących wezwania do złożenia wniosku na urzędowym formularzu obligowały zatem przepisy p.p.s.a., niezasadny jest więc zarzut, że w ten sposób Sąd dążył do przedłużenia postępowania w sprawie samowoli budowlanej.
Należy również wyjaśnić skarżącym, że wysokość wpisów sądowych jest uregulowana rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), w którym to prawodawca zróżnicował wysokość wpisów sądowych w zależności od rodzaju przedmiotu sprawy.
Ponadto, kwestia prawidłowości zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1358/17, o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi była przedmiotem oceny NSA, który postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II OZ 242/18, oddalił zażalenie skarżących na to zarządzenie, uznając, iż prawidłowo w zaskarżonym zarządzeniu określono wysokość wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 złotych.
Zarzuty skarżących odnoszące się do zaskarżonej decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r., nr [...], nie mają znaczenia przy rozpoznawaniu kwestii związanych z prawem pomocy.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.