Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 831/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu zawartego w skardze wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej O. [...] w W. (dalej jako Skarżąca) o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r., Nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. st. Warszawy nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nakazującą Wspólnocie Mieszkaniowej O. [...] w W. usunięcie nieprawidłowości dotyczących stanu technicznego budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. O. [...] w W., stwierdzonych w Ekspertyzie technicznej tego budynku - opracowanej w marcu 2015 r. przez inż. M. P., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu Sąd mając nas uwadze treść art. 61 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.) wskazał, że skarżący we wniosku o wstrzymanie powinien wykazać okoliczności, które uzasadniają niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uzasadnienie powinno odnosić się do konkretnych wydarzeń czy sytuacji, które tłumaczyłyby wstrzymanie wykonania aktu lub czynności w stosunku do wnioskodawcy.
Sąd uznał, że w niniejszej sprawie, wniosek skarżącej nie został właściwie uzasadniony. Skarżąca nie przytoczyła w nim konkretnych okoliczności, których obowiązek podania wynika z art. 61 § 3 P.p.s.a., wskazujących na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd nie podzielił opinii skarżącej, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Nawet bowiem w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji kosztami wykonanych napraw mogliby być obciążeni właściciele poszczególnych lokali. Zdaniem Sądu, skarżąca nie przedstawiła argumentów, które uzasadniałyby uznanie za wiarygodne twierdzeń, że w razie wykonania zaskarżonej decyzji, poniesie ona znaczną szkodę czy też zajdą w stosunku do niej trudne do odwrócenia skutki. Samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia dla wstrzymania jego wykonania.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zaskarżyła je w całości, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W ocenie skarżącej Sąd wadliwie ocenił, że wykonanie zaskarżonej decyzji nie narazi jej na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, stanowiącej równowartość robót budowlanych nakazanych przez nadzór budowlany.
Wspólnota Mieszkaniowa nie powinna wydatkować środków zgromadzonych przez ogół właścicieli lokali na potrzeby części z nich.
Wykonanie nakazanych prac nie pozwoli, w razie wykonania zaskarżonych decyzji, na przerzucenie tych kosztów wprost na uczestników postępowania, bowiem będzie to mogło odbyć się jedynie w ramach instytucji bezpodstawnego wzbogacenia.
Podkreślono, że pojęcie znacznej szkody należy odnieść do zakresu działalności skarżącej bowiem nie ma ona dodatkowych dochodów z najmu pomieszczeń, reklam czy produkcji. Wydatkowanie środków na nakazane prace jest zatem istotnym problemem. Brak wstrzymania naraża skarżącą na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, stanowiącej równowartość zleconych przez nadzór budowlany robót budowlanych. Z uwagi na okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu w ramach instytucji bezpodstawnego wzbogacenia Wspólnota Mieszkaniowa nie odzyska środków wydatkowanych na te roboty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 61 § 3 P.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.
Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji ma chronić stronę, tak by w okresie do rozpatrzenia skargi strona, z uwagi na skutki jakie może wywołać wykonanie zaskarżonej decyzji, nie poniosła znacznej szkody lub nie wystąpiły trudne do odwrócenia skutki. Wnioskodawca jest zobligowany do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia mu znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Skarżąca uważa, że wykonanie robót budowlanych nakazanych przez organ nadzoru spowoduje powstanie wobec Wspólnoty trudnych do odwrócenia skutków. Ten stan łączy z wydatkowaniem środków ogółu mieszkańców Wspólnoty Mieszkaniowej na roboty budowlane wskazane w ekspertyzie.
Nakazane roboty budowlane ogólnie rzecz ujmując mają na celu poprawę stanu technicznego, w tym bezpieczeństwa, użytkowanego przez Wspólnotę Mieszkaniową budynku. Z ekspertyzy będącej podstawą nakazanych prac remontowych wynika, że prace te będą dotyczyły zarówno części wspólnych nieruchomości jak i lokali indywidualnych (lokal [...] i [...]). Generalnie więc celem jest usunięcie wad stanu technicznego budynku dla dobra ogółu mieszkańców przy jednoczesnym usunięciu wad we wskazanych 2 lokalach. Nie można zatem twierdzić, że beneficjentem będą tylko 2 lokale. W takim przypadku wydatkowanie środków ogółu mieszkańców jest uzasadnione bo polepszy się substancja budynku w ogóle.
Nie jest zasadne twierdzenie zażalenia, że z uwagi na okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu w ramach instytucji bezpodstawnego wzbogacenia Wspólnota Mieszkaniowa nie odzyska środków wydatkowanych na te roboty.
W art. 411 K.c. wskazano, że nie można żądać zwrotu świadczenia:
- 1) jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej;
- 2) jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego;
- 3) jeżeli świadczenie zostało spełnione w celu zadośćuczynienia przedawnionemu roszczeniu;
- 4) jeżeli świadczenie zostało spełnione, zanim wierzytelność stała się wymagalna.
Z art. 411 pkt 1 K.c. wynika, że stan wiedzy świadczącego nienależnie o braku zobowiązania do świadczenia wyłącza zasadność jego żądania zwrotu. Jednak jest tu zastrzeżenie, że skutek ten nie nastąpi, gdy spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.
Należy zauważyć, że strona, która skorzystała z efektów prac wykonanych na podstawie nieważnej umowy, jest bezpodstawnie wzbogacona (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I ACa 1599/15).
Art. 411 K.c. nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu roszczenia powoda, gdyż spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej nie jest przeszkodą w dochodzeniu roszczenia nawet w sytuacji, gdy spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany. W przypadku przesunięcia majątkowego bez podstawy prawnej, zwrot bezpodstawnego wzbogacenia polega na dokonaniu powrotnego przesunięcia majątkowego. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I ACa 1016/16).
Należy zwrócić uwagę, że nie wyłącza dokonania zwrotu okoliczność świadczenia w celu uniknięcia przymusu. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów powszechnych pojęcie "przymusu" w rozumieniu art. 411 pkt 1 K.c. nie powinno być ograniczane wyłącznie do egzekucji świadczenia, ale winno obejmować wszelkie sytuacje, gdy dłużnik spełnia świadczenie w celu uniknięcia negatywnych konsekwencji na różnych płaszczyznach (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2016 r., sygn. akt VI ACa 115/16).
Mając powyższe na uwadze można przyjąć, że także wykonanie zaskarżonej decyzji gdy nie wstrzymano jej wykonania będzie sytuacją z tego przepisu. Wspólnota unika przymusu nałożonego zaskarżoną decyzją.
Także jakiekolwiek wątpliwości dłużnika niweczą możliwość kwalifikowania świadczenia, jako wykonanego w warunkach wiedzy co do tego, że się ono wierzycielowi nie należy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt. I ACa 142/14).
Wobec powyższego nie ma podstaw do twierdzenia, jak czyni to skarżąca w zażaleniu, że w sytuacji wykonania zaskarżonej decyzji i następnie uchylenia jej w drodze postępowania sądowoadministracyjnego wystąpią przesłanki wyłączające zwrot nienależnego świadczenia w ramach powództwa o bezpodstawne wzbogacenie.
Zdaniem NSA, Sąd I instancji słusznie uznał, że nie wykazano przesłanki wstrzymania wykonania w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody. O ile bowiem z wykonaniem zaskarżonej decyzji będzie związany określony wysiłek finansowy skarżącej (koszty wykonania nakazanych przez nadzór robót), to ani z wniosku ani z zażalenia nie wynika czy dany koszt można zakwalifikować w kategoriach niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody. Poza tym, że skarżąca nie ma dodatkowych źródeł dochodów poza stanowiącymi jej standardowy dochód zaliczkami na poczet utrzymania nieruchomości wspólnej nie wiadomo w jakiej kondycji finansowej znajduje się budżet skarżącej. Nie wiadomo jakim majątkiem dysponuje, czy jakie ma obciążenia. Samo twierdzenie, że koszt wykonania nakazanych w decyzji nadzoru prac spowoduje znaczną szkodę w jej majątku nie daje ku temu podstaw bez poparcia tego twierdzenia stosownymi dokumentami źródłowymi np. corocznym sprawozdaniem finansowym z działalności.
Bez odniesienia się do aktualnej sytuacji finansowej skarżącej i podania choćby szacunkowych kosztów wykonania zaskarżonej decyzji nie sposób uznać, że wykonanie zaskarżonej decyzji doprowadzi wspólnotę do upadłości lub zagrozi powstaniem takiego stanu.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że nie zostały wykazane przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. i odmówił wstrzymania zaskarżonej decyzji.
Należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a. okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy. Do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczające samo twierdzenie strony o istnieniu tych niebezpieczeństw. Stawiane twierdzenia należy uzasadnić stosownymi okolicznościami a na ich poparcie przedstawić stosowne dokumenty źródłowe.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.