Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił K.G. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy zawieszenia postępowania dotyczącego lokalizacji inwestycji celu publicznego.
Skarżący wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2010 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego dochody pochodzą wyłącznie z gospodarstwa rolnego i wynoszą 710 zł miesięcznie (zgodnie z zaświadczeniem Prezydenta Miasta Gdańska). Ponadto skarżący oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,23 ha a także, że nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Z nadesłanych dokumentów i oświadczenia wynikało, że skarżący nie posiada rachunków bankowych innych niż wskazane w nadesłanych wyciągach. W okresie od lutego do kwietnia 2010 r. obroty na koncie wnioskodawcy nie przekraczały 100 zł. Skarżący oświadczył, że w bieżącym roku nie uzyskał żadnych dochodów. Skarżący wskazał również, że na parterze jego domu zamieszkują rodzice ale mimo to prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczył ponadto, że otrzymuje dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 1 840, 34 zł rocznie (w 2009 r.). Wskazał, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie wynajmuje pokoi. Posiada zaległości w opłacie podatku od nieruchomości oraz zapłacie rachunku za energię, opłacaniu składek KRUS, a także w spłacie zaległości kredytowych. Nie posiada żadnych maszyn rolniczych, gdyż właścicielem ich jest ojciec. Koszty utrzymania nieruchomości wnioskodawca ocenił na kwotę 500 zł miesięcznie. Przedłożył wezwanie (adresowane do ojca skarżącego) do zapłaty energii, wskazujące na zadłużenie w wysokości 559,87 zł. Przedłożył również (adresowany do K.G.) rachunek za wywóz nieczystości, opiewający na kwotę 92 zł za okres dwóch miesięcy. Miesięczna składka wnioskodawcy za ubezpieczenie w KRUS wynosi 303 zł, zaś podatek od nieruchomości w skali rocznej opiewa na 431 zł. Skarżący oświadczył również, że posiada kredyt bankowy w wysokości 20.000,00 zł.
W celu wyjaśnienia kolejnych powstałych wątpliwości, co do sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym oświadczył, że rodzice jego są rencistami i otrzymują rentę w wysokości 700 zł na osobę. Rodzice nie prowadzą działalności rolniczej (gospodarstwo rolne przekazali jemu) i nie posiadają rachunków bankowych dla prowadzonej działalności rolniczej. Rodzice nie otrzymują żadnych dopłat bezpośrednich do gospodarstwa, nie otrzymują innej pomocy od instytucji państwowych oraz nie posiadają "większych" oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych powyżej 3000 Euro. Ojciec posiada jedynie 25 % udziału we współwłasności nieruchomości o powierzchni 4,21 ha, dla której obecnie dokonywany jest podział geodezyjny, a ojciec ponosi jego koszty. Na tej nieruchomości posadzone są ziemniaki. Skarżący oświadczył, że po prowadzonej działalności rolniczej rodzice posiadają sprzęt rolniczy i dwa samochody. Maszyny pochodzą z lat 1960 – 1980 i są niemal w 100 % zużyte. Wartość tych maszyn wnioskodawca ocenił na około 15 000 zł. Matka skarżącego posiada ponadto samochód osobowy marki BMW rok produkcji 1995 o wartości około 4 000 - 5 000 zł.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 roku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W sprzeciwie skarżący podkreślił, że możliwości majątkowe i dochody jego rodziców nie mogą być podstawą odmowy przyznania mu prawa pomocy, ponieważ sam prowadzi gospodarstwo rolne. Pomimo zamieszkiwania w jednym budynku nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Rodzice korzystają z części domu na podstawie ustanowionej służebności mieszkania. Skarżący twierdzi, że w takich warunkach nie można przyjmować by na jego rodzicach ciążył obowiązek alimentacyjny.
Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że analizując okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniach wnioskodawcy oraz w sprzeciwie, uznać należało, że skarżący nie wykazał, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających jemu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Miesięczny dochód wnioskodawcy kształtuje się na poziomie co najmniej 2.300,00 zł (dochód wnioskodawcy i jego rodziców wedle oświadczenia oraz dopłaty bezpośrednie). Ponadto wnioskodawca posiada majątek w postaci dużego domu i nieruchomości rolnej, z których to składników majątkowych może czerpać pożytki. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Natomiast brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy stronie, która nie wykazuje aktywności w celu wykorzystania posiadanego majątku, a w konsekwencji poprawy swojej sytuacji majątkowej. Sam fakt posiadania przez skarżącego kredytu bankowego w wysokości 20.000,00 zł świadczy o jego zdolnościach płatniczych.
Z oświadczenia skarżącego wynika również, że zamieszkują z nim rodzice, którzy utrzymują się z renty w wysokości 700 zł na osobę. Sąd I instancji wskazał także, że skarżący nie przedstawił żadnego dowodu potwierdzającego rzeczywisty dochód z prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego oraz dochód jego rodziców. Z oświadczenia skarżącego wynika, że rodzice posiadają również nieruchomość gruntową we współwłasności, a więc renta nie jest ich jedynym środkiem utrzymania. Z nadesłanych dokumentów wynika również, że rodzice partycypują w kosztach utrzymania domu, a tym samym należy uznać, że tworzą razem ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe.
Skarżący wzywany przez referendarza sądowego o przedstawienie dokumentów potwierdzających sytuację majątkową jego oraz jego rodziców składał jedynie oświadczenia, nie popierając ich stosownymi dokumentami, na podstawie których można by ustalić rzeczywistą sytuację finansową. Taki sposób wykonywania wezwań referendarza nie zmierza w żaden sposób do wyjaśnienia pojawiających się wątpliwości. Skoro skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie faktycznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, to tym samym uniemożliwił ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący wskazując, że jego dochody są na tyle niskie, że nie może ponieść kosztów sądowych. Podkreślił, że jego gospodarstwo ucierpiało podczas powodzi w 2001 r., a w latach następnych dwukrotnie uległo klęsce suszy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej.
Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący pomimo wezwania nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów ani też nie wyjaśnił ewentualnego braku możliwości ich przedłożenia. Sąd I instancji w sposób niezwykle szczegółowy dokonał analizy oświadczeń skarżącego, a wnioski z tej oceny wyciągnięte, zasługują na aprobatę. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżący poprzestał w zasadzie na oświadczeniach, nie popierających ich stosowną dokumentacją, przedstawiając niejako jedynie "wycinek" swojej sytuacji materialnej. Dodatkowo same oświadczenia również zawierają szereg nieścisłości, na które również zwrócił uwagę Sąd I instancji.
Podkreślenia wymaga zasada, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać zatem należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.