Uzasadnienie
Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżanego orzeczenia, postanowieniem z dnia 7 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Gd 458/04 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku po rozpatrzeniu kolejnego wniosku J. P. odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 13 lipca 2005 r. skarżący J. P. wniósł sprzeciw od opisanego wyżej postanowienia, wskutek czego utraciło ono swoją moc.
Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że źródłem utrzymania skarżącego jest dochód z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 1 612,91 zł brutto miesięcznie, posiada on mieszkanie o pow. 36,5 m2 oraz nieruchomość w Dębkach o pow. 1250 m2 zabudowaną domkiem letniskowym i domem w budowie, nie posiada oszczędności (dowód: zestawienie zbiorcze operacji za okres od 21 marca 2005 r. do 25 kwietnia 2005 r. z którego wynika, że saldo na rachunku bankowym na ostatni dzień okresu wynosiło 125,22 zł). Dodatkowo skarżący oświadczył, że na dzień 15 czerwca 2005 r. saldo rachunku jest ujemne i wynosiło 2500 zł.
W uzasadnieniu pisma z dnia 25 maja 2005 r. podniósł, że jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w porównaniu z rokiem ubiegłym, pobyt w domku letniskowego skarżącego – na dzień wniesienia żądania – zarezerwowały jedynie trzy rodziny. Z akt sprawy wynika również, że poza stałym źródłem utrzymania uzyskiwał dodatkowe dochody z tytułu wynajmu pokoi gościnnych i dysponował kwotę 6599,62 zł zgromadzoną na rachunku bankowym. Skarżący dodał, że nadal opłaca alimenty zasądzone na rzecz syna, a także wspomaga w miarę możliwości bezrobotną córkę, która samotnie wychowuje dziecko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmawiając Janowi Pawłowskiemu przyznania prawa pomocy zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2005 r. uznał, iż skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
Skarżący wskazał bowiem, że dochód uzyskiwany z wynajmu pokoi przeznaczony jest na pokrycie opłat podatków. W związku z powyższym należy zaznaczyć, iż koszty ponoszone z powodu prowadzonej działalności są naturalną konsekwencją takiego stanu rzeczy. Naturalne jest również ryzyko powstawania wydatków czy kosztów jakie ze sobą niesie prowadzenie jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Takim kosztem są także opłaty związane z prowadzeniem spraw przed sądami w związku z prowadzoną działalnością. Podsumowując, budowa nowego domu, w którym skarżący zamierza wynajmować pokoje, jest pewnego rodzaju działalnością gospodarczą, w koszty której zaliczyć się powinno nie tylko koszty ponoszone za wodę, prąd, podatki, utrzymanie ale także za ewentualne opłaty administracyjne czy sądowe.
Natomiast problemy z brakiem środków na dalsze kontynuowanie inwestycji, czy też utrzymania budynku w odpowiednim stanie nie mogą obciążać innych osób. Skarżący podjął ryzyko budowy z własnej inicjatywy i na własny rachunek i nie może on przenosić ciężaru odpowiedzialności za swoje niepowodzenia na obywateli i państwo.
Ponadto, jak wskazał Sąd, w dniu w którym skarżący wystąpił z pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy posiadał oszczędności w kwocie 6599,62 zł przekraczającej dziesięciokrotność należnego wpisu sądowego. Zatem skarżący mógł i powinien był uiścić należny wpis od skargi. Skarżący tego nie uczynił i wystąpił z kolejnym wnioskiem, w którym jako okoliczność uzasadniającą przyznania mu prawa pomocy podniósł, że nie dysponuje już w/w oszczędnościami. Okoliczność ta została wprawdzie potwierdzona stosownymi dokumentami, jednakże na uwadze mieć należy, że źródłem zgromadzonych okoliczności był wynajem pokoi gościnnych w Dębkach, a skarżący – poza stałym źródłem dochodu, z którego uzyskuje regularne wpływy – nadal prowadzi działalność w tym zakresie (trwa sezon wakacyjny). Dlatego też nie można przyjąć, iż spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy.
Pismem z dnia 8 sierpnia 2005 r. Jan Pawłowski złożył na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zażalenie, w którym wniósł (w wyniku uzupełnienia) o jego zmianę i zwolnienie od kosztów postępowania. Skarżący powołał się na swoje wywody ze sprzeciwu z dnia 13 lipca 2005 r. i zarzucił jednocześnie, że Sąd odwołał się do jego sytuacji materialnej z ubiegłego roku, gdy ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożył w odmiennej sytuacji finansowej, która jest zła.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż Jan Pawłowski nie wykazał w sposób dostatecznie przekonywujący, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy.
W szczególności nie można uznać skarżącego za osobę rzeczywiście ubogą skoro prowadzi on działalność gospodarczą, która przynosi, co prawda zmieniające się w czasie, związane z sezonowością, ale jednak względnie regularne dochody. Co więcej skarżący prowadzi nawet inwestycję – budowę domu dla letników, co wskazuje że musi posiadać pewne środki finansowe. Oprócz tego skarżący otrzymuje stały dochód – rentę w wysokości 1 612,91 zł brutto miesięcznie. Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy lecz również jego stanem majątkowym, który jest znaczny, skarżący jest bowiem właścicielem zabudowanej działki letniskowej w Dębkach o pow. 1250 m2, która przynosi dochody.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą zaś do wniosku, iż skarżący prowadzący działalność gospodarczą chciałby niejako przerzucić związane z nią pewne ryzyko finansowe na Skarb Państwa, nie ponosząc ustawowych kosztów postępowania sądowego.
Jak słusznie zresztą zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w zaskarżonym orzeczeniu, w dniu w którym skarżący wystąpił z pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy czyli 8 września 2004 r. posiadał oszczędności w kwocie 6599,62 zł przekraczającej dziesięciokrotność należnego wpisu sądowego. Skarżący był zatem z pewnością w tamtym okresie w stanie ponieść koszty sądowe w postaci wpisu, jednak tego nie uczynił lecz złożył zamiast tego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten można interpretować na niekorzyść skarżącego, gdyż skarżący nie zabezpieczył choćby niewielkiej części tej kwoty na potrzeby wpisu sądowego, konsekwentnie domagając się natomiast po raz ponowny przyznania prawa pomocy.
Skarżący składając skargę powinien natomiast liczyć się z kosztami z tym związanymi i starać się także zebrać potrzebne środki z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, tym bardziej, iż jak wynika z okoliczności sprawy dochody skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej podlegają fluktuacji.
W takiej sytuacji uznać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2005 r. odmówił Janowi Pawłowskiemu przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 z związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.