Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 623/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2013 r. znak: DON/ORZ/7101/4/13 w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 czerwca 2013 r. odmówiono J. N. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 15 lipca 2013 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącego J. N. od postanowienia z dnia 18 czerwca 2013 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 18 czerwca 2013 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu.
J. N. złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje żona oraz dwoje dzieci. Skarżący posiada dom o powierzchni 178 m², mieszkanie (50 m²) oraz nieruchomość rolną (5 ha). W złożonym formularzu skarżący oświadczył, że dwa miesiące wcześniej został zwolniony z pracy. Wskazał, że żona uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę i z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 3.000 zł. Z treści wniosku wynika, że również skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Do wydatków skarżący zaliczył: opłaty za energię elektryczną – ok. 200 zł, wywóz nieczystości płynnych – 180 zł dwa razy miesięcznie, wywóz nieczystości stałych – ok. 40 zł, zakup oleju grzewczego – 3.000 zł kwartalnie, podatek od nieruchomości – 267 zł rocznie, telefon, internet – ok. 300 zł, zakup żywności, środków czystości, odzieży – ok. 1.000 zł, rata kredytu – ok. 1.500 zł, koszty utrzymania dzieci: wyżywienie – ok. 500 zł, ubrania i inne przedmioty – ok. 500 zł.
Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. wezwano J. N. do uzupełnienia – w terminie 10 dni - danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: wskazanie, czy uzyskuje dochody z którejkolwiek z posiadanych nieruchomości z tytułu najmu (jeżeli tak, w jakiej wysokości), wskazanie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe, nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu ostatnich trzech miesięcy, wskazanie wysokości miesięcznych dochodów żony skarżącego uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nadesłanie zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez żonę skarżącego, wskazanie, czy skarżący uzyskuje dochody z nieruchomości rolnej np. z tytułu dzierżawy oraz czy uzyskuje dopłaty do tej nieruchomości.
W odpowiedzi na ww. wezwanie w dniu 27 maja 2013 r. wpłynęło pismo J. N., przy którym nie nadesłał żadnego z ww. dokumentów i nie udzielił żądanych informacji. Skarżący odnosząc się do wezwania w zakresie wskazania wysokości miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nadesłania odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz wyciągów z rachunków bankowych podniósł, że nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów z uwagi na krótki termin zakreślony w wezwaniu z dnia 29 kwietnia 2013 r. oraz ze względu na urlop księgowej, która jest w ich posiadaniu. Stwierdził ponadto, że orientacyjne dane na temat wysokości wydatków oraz uzyskiwanych dochodów zawarł w złożonym wniosku i w jego ocenie są one wystarczające do przyznania prawa pomocy.
Ponadto w sprzeciwie skarżący wyjaśniając dysproporcję pomiędzy dochodami, a wydatki wskazał, że dodatkowym źródłem dochodu, którego nie da się udokumentować, jest sporadyczna pomoc rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że brak jest uzasadnienia dla uwzględnienia złożonego przez J. N. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy.
Sąd podkreślił, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy bowiem jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej czy o niskich dochodach. W sytuacji zaś, gdy oświadczenie strony zawarte w złożonym wniosku jest niewystarczające dla oceny jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej lub budzi wątpliwości, a strona (pomimo wynikającego z art. 255 ustawy obowiązku) nie udziela w ogóle bądź nie udziela dokładnej i pełnej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie jest możliwe przyznanie stronie prawa pomocy, jedynie w oparciu o jej twierdzenia o ograniczonych możliwościach płatniczych, nie poparte żadnymi dowodami. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego wobec niezastosowania się przez J. N. do wezwania z dnia 29 kwietnia 2013 r. niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił, że wbrew przekonaniu skarżącego udzielone przez niego informacje nie są wystarczające, aby uznać, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie wyjaśnił wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową. Sąd zauważył, że skarżący nie wskazał, nawet orientacyjnie, jakiej wysokości dochody uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie wskazał też, czy uzyskuje dopłaty do nieruchomości rolnej, czy uzyskuje dochody z tejże nieruchomości rolnej (np. z tytułu dzierżawy) lub z pozostałych nieruchomości (z tytułu najmu). Nie nadesłał ponadto dokumentów pozwalających na dokładne ustalenie wysokości dochodów jego żony, uzyskiwanych z tytułu umowy o pracę i z działalności gospodarczej, określonych w złożonym wniosku na kwotę ok. 3.000 zł. Skarżący nie nadesłał również wyciągów z kont bankowych ani deklaracji podatkowych do nadesłania których był zobowiązany.
Bez znaczenia jest twierdzenie skarżącego, że z uwagi na krótki termin zakreślony przez sąd jak również urlop księgowej niewykonalne jest przedłożenie ich Sądowi, bowiem skarżący w każdej chwili może uzyskać wyciąg z banku jak również informacje z Urzędu Skarbowego. Z uwagi na niewykonanie zarządzenia nie jest zatem możliwe ustalenie rzeczywistych dochodów skarżącego i jego rodziny, a takie dane są kluczowe do ustalenia możliwości płatniczych osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Dopiero bowiem zestawienie posiadanych środków finansowych z ponoszonymi wydatkami pozwala na ustalenie, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania. Tym samym, w związku z nienadesłaniem żądanych dokumentów, istotnych dla oceny sytuacji finansowej skarżącego uznano, że jego twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej nie mogą być zweryfikowane.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. N. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 p.p.s.a.). W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, względnie rzecznika patentowego. Jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), to przysługuje jej prawo pomocy w zakresie częściowym.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć skarżącego do osób, których środki do życia są ograniczone. Skarżący wykazał bowiem, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje żona oraz dwoje dzieci. Skarżący posiada dom o powierzchni 178 m², mieszkanie (50 m²) oraz nieruchomość rolną (5 ha). Wskazał, że żona uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę i z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 3.000 zł. Z treści wniosku wynika, że skarżący również prowadzi działalność gospodarczą.
Należy także zauważyć, iż w niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. poprzez wskazanie, czy uzyskuje dochody z którejkolwiek z posiadanych nieruchomości z tytułu najmu (jeżeli tak, w jakiej wysokości), wskazanie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za ostatnie dwa lata kalendarzowe, nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu ostatnich trzech miesięcy, wskazanie wysokości miesięcznych dochodów żony skarżącego uzyskiwanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nadesłanie zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez żonę skarżącego, wskazanie, czy skarżący uzyskuje dochody z nieruchomości rolnej np. z tytułu dzierżawy oraz czy uzyskuje dopłaty do tej nieruchomości.
Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Stąd jak słusznie stwierdził Sąd Wojewódzki, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).
W takiej sytuacji Sąd Wojewódzki zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.