Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 712/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 19 października 2012 r. Sąd oddalił wniosek A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Skarżąca została zatem wezwana o uiszczenie wpisu w kwocie 200 zł.
W odpowiedzi na wezwanie A. W. wniosła ponownie o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia tej opłaty oraz o przydzielenie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podano, iż skarżąca od czerwca 2012 roku do chwili obecnej jest osobą niepracującą, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy w Krakowie, nie posiada oszczędności, lecz długi. Ponadto posiada nieruchomość, która została jej przekazana, gdy była osobą nieletnią. Nie ma zatem możliwości, aby opłacić wpis sądowy i wynagrodzenie pełnomocnika. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Ag. W. nie osiąga żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu osób obcych i popada w długi. W skład jej majątku wchodzi drewniany dom do kapitalnego remontu o powierzchni 45 m² oraz 45 arowa działka. A. W. nie posiada stałego miejsca zamieszkania, zmienia miejsce zamieszkania i kraj pobytu. W ramach programu otrzymała wizę na 1 rok z możliwością zatrudnienia.
Obecnie przebywa na utrzymaniu osób obcych. Matka skarżącej nie jest w stanie ponosić kosztów utrzymania i opłat sądowych niepracującej córki, bowiem jest osobą schorowaną, utrzymującą się z emerytury 1.500 zł. Nadto wezwano o szczegółowe wykazanie swojej sytuacji poprzez podanie informacji, gdzie aktualnie mieszka A. W. i czym się zajmuje (pobiera naukę, czy poszukuje zatrudnienia, bądź już je znalazła), wyjaśnienie co oznacza twierdzenie, że skarżąca pozostaje na utrzymaniu "osób obcych" – kim są te osoby i jakie ponoszą koszty związane z utrzymaniem A. W. (koszty mieszkania, wyżywienia, koszty podróży, ewentualnej edukacji, itp.), wyjaśnienie w ramach jakiego programu skarżąca otrzymała wizę z możliwością zatrudnienia, wykazanie stanu majątkowego oraz źródła i wysokości miesięcznych dochodów ojca skarżącej, przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez A. W. rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz wyciągów obrazujących ich historię z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem.
W odpowiedzi podano, iż obecnie A. W. mieszka w Kanadzie. Nie pobiera nauki, poszukuje pracy, której jeszcze nie znalazła. "Osoby obce" są znajomymi jej rodziców, zapewniają jej mieszkanie i wyżywienie. Skarżąca otrzymała wizę z możliwością zatrudnienia według programu International Experience Canada, który obywatelom w wieku 18-35 lat umożliwia legalną pracę, pobyt w Kanadzie do 1 roku, poznanie kultury, co wiąże się z jej wykształceniem. Ojciec skarżącej przebywa na emeryturze. Otrzymuje świadczenie około 2 tys. zł, płaci podatki i ubezpieczenia, spłaca swoje zobowiązania i nie stać go na inne koszty. Odmawia udzielenia jakichkolwiek informacji odnośnie swojej osoby, a przede wszystkim uważa, że kodeks rodzinny nie upoważnia go do pokrywania kosztów sądowych, czy adwokata z wyboru w celu dochodzenia praw przez córkę. Podkreśla, że osobom bezrobotnym, a jego córka była bezrobotna w okresie od maja 2012 roku do lutego 2013 roku powinna przysługiwać pomoc państwa. A. W. nie posiada własnych oszczędności, kont, ani lokat.
Postanowieniem z dnia 12 lipca 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek w całości. A. W. złożyła w terminie sprzeciw.
Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji stwierdził, że powołane okoliczności w dalszym ciągu nie są wystarczające, aby uznać, że A. W. jest osobą ubogą, której przysługuje pomoc Państwa w postaci prawa pomocy. Z przedstawionych danych wynika, że matka skarżącej uzyskuje 1,5 tys. zł miesięcznie, jej ojciec 2 tys. zł. Istotne jest również przy tym ustalenie, że skorzystanie z programu International Experience Canada i pobyt za granicą wiąże się z wyłożeniem określonych środków finansowych, tj. na zagraniczny wyjazd. Z ogólnodostępnych informacji na stronie internetowej www.canadainternational.gc.ca wynika, iż osoby korzystające z programu International Experience Canada muszą uiścić opłatę za uczestnictwo w programie w polskich złotych (465 zł). Obowiązane są także przed wyjazdem z Polski kupić bilet powrotny lub posiadać środki finansowe na zakup takiego biletu, przedstawić dowód na posiadanie środków finansowych w kwocie 2500 $ kanadyjskich (równowartość ok. 8 tys. zł) na pokrycie początkowych wydatków w Kanadzie oraz wyrazić zgodę na zakup przed wyjazdem do Kanady polisy ubezpieczeniowej na pokrycie kosztów pomocy medycznej i opieki zdrowotnej, łącznie z hospitalizacją i transportem chorego do kraju na cały okres dozwolonego pobytu.
Powyższe oznacza, że na skorzystanie z programu i pobyt na terenie innego kraju nie mogą sobie pozwolić osoby znajdujące się w ubóstwie. Aby wziąć udział w wyjeździe do Kanady skarżąca musiała dysponować środkami finansowymi w znacznej wysokości. Wyjaśnienie tych kwestii przez skarżącą w postaci wskazania, że pomocy udzieliły jej osoby obce, co do których nie chce ujawnić żadnych bliższych danych, a nadto pokrywają oni koszty zamieszkania i utrzymania skarżącej w Kanadzie, zdaniem WSA, są bardzo nieprecyzyjne. Enigmatyczne twierdzenia pełnomocnika skarżącej, że osoby obce, które są znajomymi rodziców A.W., zapewniają jej mieszkanie i wyżywienie nie są, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wystarczające. W wyroku tym podniesiono też, że Sąd nie ma możliwości zweryfikowania informacji, iż skarżąca nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób, ponadto twierdzenia takie wydają się niewiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego, aby osoba dorosła przebywała za granicą i pozostawała na utrzymaniu obcych osób, nie podejmując przy tym jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżąca uchyliła się on od złożenia wyjaśnień w zakresie sytuacji materialnej jej ojca oraz szczegółowego zakresu pomocy udzielanej jej podczas pobytu w Kanadzie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie A. W., reprezentowana przez swoją matkę, wniosła o jego uchylenie w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W zakresie częściowym zaś wtedy, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień.
Zgodnie z art. 255 P.p.s.a w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. - wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwana nie uczyniła jednak zadość wezwaniu, bowiem, co zauważył Sąd pierwszej instancji, uchyliła się od złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej jej ojca oraz szczegółowego zakresu pomocy udzielanej jej podczas pobytu w Kanadzie, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych wyjaśnień w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).
Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.