Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2850/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi D.W. i M.W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji, umorzył postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z wniosku przedłożonego przez strony wynika, iż skarżący wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami działki nr [...] i nr [...] o powierzchni 2.488 m² w N. Oświadczyli, że domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodali, że w mieszkaniu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego.
W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, skarżący podali, że mieszkają w N. w mieszkaniu o nr [...], o pow. 57 m². Wskazali, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie tak licznych spraw sądowych są "nie do wytrzymania". Dodali, że w ich mieszkaniu nie ma zimnej wody i ogrzewania. Nie mają kont bankowych. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa. Nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerem, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych i organizacji społecznych. Dodali, że J.W. nie prowadzi żadnej firmy. M.W. również nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Na żywność mają mniej niż 900 zł, z leków kupują tylko te ratujące życie.
Ustosunkowując się do wniosku skarżących w pierwszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznane prawo pomocy nie zostało w toku postępowania cofnięte. Skoro zatem skarżącym zostało przyznane prawo pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych, to ponowny wniosek złożony w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Zatem postępowanie wywołane kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Odnosząc się zaś do wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata Sąd stwierdził, że wniosek nie jest zasadny. W ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżących opisu stanu majątkowego nie wynika, aby ich sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
Zdaniem Sądu pomimo wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, skarżący nie podali jakie ponoszą miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i rodziny (żywność, opłaty stałe, media), a jest to informacja istotna, gdyż dopiero porównanie koniecznych wydatków z dochodami skarżących pozwoli na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony. Brak informacji o kosztach utrzymania skarżących nie pozwala na ocenę na jakim poziomie kształtują się możliwości finansowe skarżących. Dalej Sąd zauważył, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Zatem lakoniczność wniosku o przyznanie prawa pomocy i pism skarżących dotyczących prawa pomocy uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny ich sytuacji majątkowej, a tym samym odbiera im możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
W ocenie Sądu skarżący decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinni liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnili i we własnej ocenie ich nie posiadają, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy im przyznać.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżący nie wykazali by spełniali ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. Sąd odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący domagając się jego uchylenia lub zmiany, gdyż jest ono niesprawiedliwe. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd pozbawia skarżących prawa do zaskarżenia nieważnego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd pierwszej instancji umorzył postępowanie co do przyznania skarżącym prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane zostało skarżącym prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zaś z akt sprawy nie wynika, by przyznane powyższym postanowieniem prawo pomocy zostało cofnięte.
Odnosząc się zaś do kwestii odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata stwierdzić należy, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd pierwszej instancji ocenił, iż skarżący nie wykazali by znajdowali się w takiej sytuacji która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zasadnie bowiem Sąd pierwszej instancji zauważył, że oświadczenie skarżących zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i budziło wątpliwości, dlatego też zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strony zostały zobowiązane przez Sąd do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów dotyczących ich stanu majątkowego oraz dochodów, a także wskazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania mieszkania i siebie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma Sąd pierwszej instancji, że brak informacji o kosztach utrzymania skarżących uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych.
Biorąc zatem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawców (stały miesięczny dochód z emerytur w łącznej wysokości 2.781 zł) oraz nieudzielenie informacji dotyczących wysokości ponoszonych wydatków, należy uznać, że zaskarżone postanowienie w jego punkcie 2 odpowiada prawu.
Natomiast wielość inicjowanych spraw sądowoadministracyjnych sama w sobie nie przesądza o konieczności przyznania skarżącym prawa pomocy.
Dlatego, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.