Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu A. J. z pobytu stałego z budynku w [...] przy ul. [...], podając jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 32 z 1984 r., poz. 174). W uzasadnieniu decyzji podniósł, że A. J. zameldowany był na pobyt stały w przedmiotowym budynku od 23.12.1980 r. Zameldowanie na pobyt stały nastąpiło bez decyzji przydziału, wyłącznie za zgodą poprzedniego właściciela. Uprawnienie do przebywania w budynku wynikało z woli właściciela, było więc uprawnieniem pochodnym. Obecnymi właścicielami bu¬dynku są M. i P. O., którzy nabyli nieruchomość od A. J. aktem nota¬rialnym z dnia 25.03.1995 r. Repertorium A Nr 642/1995. A. J. od 7 lat nie prze¬bywał w miejscu stałego zameldowania i mieszkał w [...], Osiedle [...], gdzie jest zameldowany na pobyt czasowy do 31.12.1999 r. Przywołując treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, stwierdził, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego wynikające z tego przepisu.
W odwołaniu od tej decyzji A. J. podniósł, że obecnie zameldowany jest na pobyt czasowy w budynku przy ul. Osiedle [...] do dnia 31.12.1998 r. i po tym terminie zmuszony będzie powrócić do swojego budynku rodzinnego i tam zamieszkać. W budynku rodzinnym posiada pomieszczenie gospodarcze, w którym przechowuje różne rzeczy. W budynku położonym w W. przy ul. [...], którego właścicielką była jego matka, zameldowany był na pobyt stały od dnia 23.12.1980 r. „przez zasiedzenie”. A. J. stwierdził, że nie zgadza się na utratę uprawnienia do przebywania w budynku rodzinnym, gdyż jedna z przesłanek art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych mówi, że „nowego miejsca pobytu nie można ustalić”. Ponieważ jego miejsce pobytu od samego początku było znane - zdaniem odwołującego się - wymel¬dowanie go na wniosek obecnych właścicieli budynku, nie jest zgodne z obowiązującym prawem.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 9, poz. 26 z 1980 r. z późn. zm.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 32, poz. 174 z 1984 r. z późn. zm.) utrzymał powyższą decyzję w mocy. Wojewoda stwierdził, że zameldo¬wanie A. J. na pobyt stały nastąpiło za zgodą poprzedniego właściciela budynku. Uprawnienie odwołującego się do przebywania w budynku przy ul. [...] 24 wynikało z woli właścicieli budynku, było więc uprawnieniem pochodnym. Organ II instancji podniósł, że A. J. od około 7 lat nie przebywa w przedmiotowym lokalu. Przywołując treść przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stwierdził, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję o wymeldowaniu osoby, po zaistnieniu jednego z dwóch stanów faktycznych:
- 1. osoba utraciła uprawnienie do przebywania w miejscu stałego zameldowania i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, albo
- 2. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, nie przebywa w nim dłużej niż 6 miesięcy a no¬wego miejsca jej pobytu nie można ustalić.
Wojewoda podniósł, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki z pierwszego z powo¬łanych stanów faktycznych. Organ II instancji stwierdził, że z chwilą wpłynięcia wniosku obecnych właścicieli budynku o wymeldowanie A. J. skarżący utracił uprawnie¬nie do przebywania w przedmiotowym budynku, bowiem właściciele budynku mogą decy¬dować o tym kto będzie wraz z nimi uprawniony do przebywania w budynku. Stwierdził również, że skarżący opuścił sporny budynek, a opuszczenie to ma charakter stały, skoro nie przebywa w nim od ponad 7 lat. Zdaniem Wojewody, podniesiona w odwołaniu okoliczność, że zaistnieje brak możliwości przedłużenia zameldowania czasowego oraz, że w przedmioto¬wym budynku strona ma przedmioty gospodarcze, nie ma znaczenia w sprawie. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie uzależnia bowiem wydania decyzji o wymeldowaniu od zaistnienia innych przesłanek niż w nim wymienionych.
Oznacza to, że brak uzyskania przedłużenia zameldowania na pobyt czasowy nie stoi na przeszkodzie do wydania decyzji o wymeldowaniu. Wojewoda podniósł ponadto, że w postępowaniu mel¬dunkowym chodzi o wykazanie zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu przez osobę. Samo pozostawienie w danym lokalu rzeczy nie przesądza o tym, że osoba ta nie opuściła go.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję ostateczną A. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] r. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sprawie nie zaist¬niała żadna z przesłanek do wymeldowania go przewidziana w powołanym przepisie prawa. A. J. podniósł, że nie utracił prawa do przebywania w przedmiotowym budynku, gdyż mieszkał w nim za zgodą poprzedniego właściciela budynku na zasadzie umowy cywil¬no-prawnej. Sam fakt zmiany właściciela nie przesądza o utracie prawa do tego domu, nadal bowiem obowiązuje poprzednia umowa do chwili jej rozwiązania.
Skarżący zaprzeczył także twierdzeniu, że opuścił przedmiotowy budynek na stałe. Stwierdził, że uczynił to tylko cza¬sowo i nadal jego centrum życiowe jest przy ul. [...]. Dlatego też nie wymeldował się ze stałego miejsca zameldowania. A. J. podniósł ponadto, że czasowa zmiana miejsca pobytu nie może być oceniana jako zamiar stałego zamieszkania, bowiem w takiej sytuacji traciłby sens nawet czasowy meldunek w innym miejscu. Stwierdził także, iż miał obowiązek czasowego zameldowania w miejscu nowego czasowego pobytu ponieważ wyma¬ga tego ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie oznacza to jednak - zdaniem skarżącego - rezygnacji z dotychczasowego stałego miejsca zamieszkania. Tam pozostawił jeszcze swoje rzeczy i tam zamierzał powrócić.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do argumentów skargi organ odwoławczy stwierdził, że spełnie¬nie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych „nieprzebywania w lokalu” wynika z oświadczenia skarżącego złożonego w dniu 18.09.1998 r., w którym skarżący stwierdził, że „w budynku w [...] ul. [...] nie mieszkam od 8 lat.”. Ponadto skarżący do chwili wydania zaskarżonych decyzji nie podjął żadnych środków zmierzających do przywrócenia stanu posiadania lub też wykazania, że obecni właściciele budynku utrudniają mu dopuszczenie do lokalu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Żądanie skargi o uchylenie decyzji mogłoby być uwzględnione w razie stwierdzenia przez Sąd, że rozstrzygnięcie to zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 22 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. 1995 r. Nr 74, poz. 368 ze zm.).
Taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie.
Na wstępie wywodów należy podkreślić, że przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 32, poz. 174 z późn. zm.) odnoszące się do spraw związanych z obowiązkiem meldunkowym mają charakter porządkowy i służą zapewnieniu zgodności rejestracji faktu pobytu osoby w konkretnym lokalu z rzeczywistym stanem faktycznym. Przepis art. 15 ust. 2 tej ustawy stwarza dla właściwego organu podstawę do decyzyjnego orzeczenia o wymeldowaniu, gdy osoba zameldowana utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu i opuściła ten lokal bez obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy trafnie przyjął, że w niniejszej sprawie obie wymienione wyżej przesłanki wystąpiły. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że A. J. nie legitymuje się tytułem własności spornej nieruchomości. Właścicielami tej nieruchomości i lokalu, w którym zameldowany był A. J. są M. i P. O., którzy nabyli nieruchomość aktem notarialnym z dnia 25.03.1995 r. (repertorium A nr 642/1995) od A. J. - matki A. J. Zgodzić się należy co do zasady ze stanowiskiem organów, że zameldowanie na pobyt stały skarżącego było uprawnieniem pochodnym, bowiem nastąpiło za zgodą po¬przedniego właściciela.
Dodać należy, iż z odpisu aktu notarialnego wynika, że małżonkowie P. i M. O. ustanowili na rzecz A. J. nieodpłatne, dożywotnie prawo użytkowania całej nabywanej nieruchomości. Umowa niniejsza nie zawierała żadnych posta¬nowień odnośnie uprawnień skarżącego. Zatem zaaprobować należy także stanowisko orga¬nów, że z chwilą wpłynięcia wniosku o wymeldowanie skarżący utracił uprawnienie do prze¬bywania w przedmiotowym budynku. Jeżeli skarżący uważa, że uprawnień tych nie utracił to mógł i powinien tę okoliczność wykazać w postępowaniu cywilnym przed sądem powszech¬nym. Brak jest natomiast podstaw do samodzielnego ustalania takiego uprawnienia przez or¬gany administracyjne, jeżeli na tle uprawnienia do przebywania w lokalu powstał spór o cha¬rakterze cywilnoprawnym (por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 grudnia 1989 r. sygn. akt III CZP 81/89, OSNCP 1990/6/73; uchwała Składu Siedmiu Sę¬dziów SN z dnia 11 lutego 1993 r. sygn. akt III AZP 28/92, OSNC 1993/7-8/117).
Taka sama droga, tj. postępowania cywilnego przysługiwałaby skarżącemu gdyby chciał wykazywać, że bezskuteczne jest wypowiedzenie mu prawa do zajmowania lokalu przez obecnych właści¬cieli budynku. Cofnięcie uprawnienia zbliżonego do stosunku użyczenia (por. Jacek Gudowski - „Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom II „ Wyd. Prawnicze, W-wa 1997 r. str. 217), zawarte we wniosku M. i P. O. o wymel¬dowanie A. J. spowodowało utratę jego uprawnienia do przebywania w przed¬miotowym budynku.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego fakt opuszczenia lokalu przez skarżącego należy uznać za bezsporny. A. J. opuścił bez wymeldowania miejsce po¬bytu stałego ponad 8 lat temu i mieszkał w chwili wydawania decyzji w [...] Osiedle [...] 26, gdzie był czasowo zameldowany. O opuszczeniu miejsca pobytu można mówić wówczas, gdy osoba fizycznie nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy to nieprzebywanie jest wynikiem woli, za¬miaru tej osoby.
W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niejednokrotnie wskazywano na niezbędność elementu psychicznego przy ocenie przebywania w określonym miejscu lub opuszczenia miejsca pobytu (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/Z/72; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 1990 r., sygn. akt SA/Wr 78/90, OSP 1991/11-12/263). Przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu jest niepodejmowanie środków prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania mieszkania przez inną osobę, mającą uprawnienie do przebywania w lokalu (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1999 r. sygn. akt II SA/Ka 1768/97 - niepublikowany). A. J. środków takich nie podejmo¬wał. Skarżący nie wykazał więc, aby nie zachodził wyżej opisany element psychiczny, kiedy opuścił budynek ponad 8 lat temu.
Zaaprobować należy także stanowisko organu drugiej instancji, iż podniesiona przez skar¬żącego okoliczność, że zaistnieje brak możliwości przedłużenia zameldowania czasowego oraz, że w przedmiotowym budynku pozostawił przedmioty gospodarcze nie ma znaczenia w sprawie. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie uzależ¬nia wydania decyzji o wymeldowaniu od zaistnienia innych przesłanek niż w nim wymienio¬nych. Oznacza to, że brak uzyskania przedłużenia zameldowania na pobyt czasowy nie stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji o wymeldowaniu.
W tej sytuacji nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego ani przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Admi¬nistracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.).