Uzasadnienie
Pismem z dnia 18 stycznia 2022 r. A.G. (dalej: "Skarżąca") wniosła skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie (dalej: "WSA"). Skarżąca wniosła o:
- 1) stwierdzenie, że w postępowaniu ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "SKO") z dnia 10 maja 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent") z dnia 29 stycznia 2021 r. o odmowie uchylenia decyzji Prezydenta z dnia 16 czerwca 2015 r. określającej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od środków transportowych za 2015 r., zarejestrowanym w WSA w Krakowie pod sygnaturą I SA/Kr 1060/21 nastąpiła przewlekłość postępowania;
- 2) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kwoty 14.000 zł;
- 3) zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kosztów niniejszego postępowania.
Skarżąca wyjaśniła, że w niniejszej sprawie złożyła skargę do WSA wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji podatkowej w dniu 2 lipca 2021 r. Skarga została oddalona wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 30 września 2021r., jednak postępowanie nie zostało prawomocnie zakończone.
Skarżąca wskazała na następujące zaniechania WSA:
- 1) nierozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji złożonego w dniu 2 lipca 2021 r.;
- 2) brak uzasadnienia wyroku z dnia 30 września 2021 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2018 r. poz. 75), dalej jako: "ustawa o skardze" strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Stwierdzenie, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, zależy w szczególności od oceny terminowości i prawidłowości podjętych czynności przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (rozważania za postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt I NSP 173/21). W ocenie tej uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze). W przyjętym rozwiązaniu prawnym nie chodzi zatem wyłącznie o samą szybkość postępowania rozumianą jako wartość samą w sobie, ale także o uwzględnienie istoty treści tego prawa wyrażającej się w prawie do rzetelnego procesu, który nakłada na państwa obowiązek zorganizowania systemu prawnego w sposób pozwalający sądom spełnić wszystkie wynikające z niego warunki, łącznie z rozpatrzeniem sprawy w rozsądnym terminie.
Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP obok prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm., dalej: "EKPCz"). Również kryteria oceny wskazane w ustawie korespondują z tymi, które uwzględnia Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: "Trybunał" lub "ETPCz") w sprawach ze skarg o naruszenie art. 6 EKPCz w przedmiotowym zakresie.
Przy ocenie, czy długość postępowania w konkretnej sprawie była "rozsądna" w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz, Trybunał wielokrotnie wskazywał na stopień skomplikowania sprawy, zachowanie organów właściwych do jej rozpatrzenia, zachowanie skarżącego oraz znaczenie sprawy dla niego. Ponadto przedmiotem oceny była przede wszystkim całość postępowania, która zależy także od staranności stron i podejmowanych przez nie działań dla przyspieszenia postępowania. Strona ma nie tylko powstrzymywać się od składania wniosków i odwołań przedłużających rozpatrywanie sprawy, ale również podejmować kroki umożliwiające jej sprawniejsze prowadzenie. Te właśnie kryteria oraz w szczególności okoliczności konkretnej sprawy są elementami oceny, przy czym jak wskazywano w orzecznictwie Trybunału, tylko niektóre kategorie spraw ze względu na swoją naturę wymagały wyjątkowej pilności rozstrzygnięć. Należą do nich w szczególności sprawy dotyczące opieki nad dziećmi, stanu cywilnego i zdolności do czynności prawnych oraz spory ze stosunku pracy.
Pojęcie przewlekłości postępowania, również na gruncie polskiego prawa, nie jest bezpośrednio zależne od długości toczącego się procesu i okresu oczekiwana na termin rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Najwyższego nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia pozwu do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. Przyjmuje się, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się. Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania.
Należy także nadmienić, że w orzecznictwie wskazuje się, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17).
Zgodnie z dominującym poglądem wyrażanym wielokrotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, za przejaw naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uważa się wielomiesięczną (co najmniej roczną) bezczynność sądu polegającą na przykład na niewyznaczaniu rozprawy, także rozprawy apelacyjnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 stycznia 2018 r., III SPP 56/17; z 22 marca 2017 r., III SPP 7/17; z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005, Nr 23, poz. 384; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121; z 14 marca 2007 r., III SPP 3/07), oczywiście jeśli nie zachodzą okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie.
W niniejszej sprawie Skarżąca wskazuje na dwie okoliczności.
Po pierwsze, Skarżąca wskazuje na brak rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Wyjaśnić tutaj należy – wobec przedstawionej przez Skarżącą w skardze na przewlekłość postępowania argumentacji – że jej sprawa od momentu złożenia skarg na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie pozostawała w toku. Skarga w niniejszej sprawie (sygn. I SA/Kr 1060/21) wpłynęła do sądu 6 sierpnia 2021 r., 10 sierpnia 2021 r. wydano w sprawie zarządzenie o doręczeniu pełnomocnikowi Skarżących oraz organowi pisma zawiadamiającego o szczególnych rozwiązaniach prawnych związanych z pandemią (przede wszystkim dotyczących możliwości przeprowadzenia posiedzenia niejawnego), postanowieniem z 31 sierpnia 2021 r. połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach od I SA/Kr 1060/21 do I SA/Kr 1063/21; 9 września 2021 r. przedłożono sprawę do wyznaczenia posiedzenia niejawnego w składzie trzyosobowym, w dniu 30 września 2021 r. wydano w sprawie wyrok, o którego uzasadnienie strona wniosła w dniu 29 października 2021 r., zaś 15 grudnia 2021 r. uzasadnienie odnotowano w aktach i nadano je Skarżącej w dniu 20 stycznia 2022 r. Powyższe potwierdza, że sprawa biegła normalnym trybem sądowym, z zachowaniem terminów zmierzających do jej sprawnego załatwienia.
WSA rzeczywiście nie odniósł się w tym czasie do wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, niemniej podjął szereg innych działań służących realizacji prawa do sądu. Tym samym nie sposób uznać, że WSA pozostawał w zwłoce i nie podejmował w sprawie czynności procesowych. Jak długo sąd realizuje dążenie do sprawnego rozpoznania sprawy (por. art. 45 Konstytucji RP), tak długo pewne decyzje o charakterze proceduralnym, które niektóre działania stawiają przed innymi, nie godzą w standardy, jakie chronić ma skarga na przewlekłość postępowania.
Drugą ze wskazywanych przez Skarżącą okoliczności jest brak uzasadnienia wyroku z 30 września 2021 r. Po pierwsze, wskazać należy, że stosowne uzasadnienie znajduje się w aktach i znajdowało się w nich dniu złożenia skargi na przewlekłość. Wyjaśnić należy, że Strona złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku w dniu 29 października 2021 r., zaś w dniu 15 grudnia 2021 r. orzeczenie zostało odnotowane w aktach. Mając na uwadze termin określony w art. 141 § 2 p.p.s.a. stwierdzić należy, iż w sprawie nie doszło do przewlekłości, o jakiej mowa w ustawie o skardze. Zwrócić należy uwagę na fakt, że między sporządzeniem uzasadnienia przez sędziego sprawozdawcą a jego podpisaniem przez wszystkich członków składu orzekającego sądu może nastąpić pewna rozbieżność czasowa. Celem omawianych przepisów jest zagwarantowanie stronie sprawnej możliwości poddania kontroli instancyjnej danego rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie nie doszło do nadmiernego odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, nie sposób więc zarzucić WSA, iż jego działaniom przypisać można przymiot nieuzasadnionej zwłoki.
Tym samym skargę na przewlekłość postępowania należało oddalić na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze.
Dominik Gajewski Sławomir Presnarowicz Alicja Polańska