Postanowienie NSA z 12 kwietnia 2022 r., III FPP 2/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi A.G. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie

Sprawa

w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 104/21 w sprawie ze skarg A.G., B.G., P.G., T.G. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych za lata 2011-2014 postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

Przewodniczący – Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska

Uzasadnienie

Pismem z dnia 18 stycznia 2022 r. A. G. (dalej: "Skarżąca") wniosła skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie (dalej: "WSA"). Skarżąca wniosła o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu ze skarg na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: "SKO") z dnia 6 listopada 2020 r. połączonych do wspólnego rozpoznania pod sygn. akt I SA/Kr 104/21, nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kwoty 20.000 zł;
3. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kosztów niniejszego postępowania.

Skarżąca wyjaśniła, że w dniu 23 grudnia 2020 r. złożyła 4 skargi na decyzje SKO z 6 listopada 2020 r. Skargi te zostały połączone w dniu 26 lutego 2021 r. do wspólnego rozpoznania pod sygnaturą I SA/Kr 104/21 i oddalone wyrokiem WSA w dniu 26 lutego 2021 r. Postępowanie nie zostało prawomocnie zakończone, gdyż od wyroku została wniesiona skarga kasacyjna.

W związku z powyższym Skarżąca wskazała na następujące zaniechania Sądu:

1. nieprzekazanie skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (dalej: "NSA")
2. nierozpoznanie wniosku od zwrot nadpłaconej opłaty od skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2018 r. poz. 75), dalej jako: "ustawa o skardze" strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

Stwierdzenie, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, zależy w szczególności od oceny terminowości i prawidłowości podjętych czynności przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (rozważania za postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt I NSP 173/21). W ocenie tej uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze). W przyjętym rozwiązaniu prawnym nie chodzi zatem wyłącznie o samą szybkość postępowania rozumianą jako wartość samą w sobie, ale także o uwzględnienie istoty treści tego prawa wyrażającej się w prawie do rzetelnego procesu, który nakłada na państwa obowiązek zorganizowania systemu prawnego w sposób pozwalający sądom spełnić wszystkie wynikające z niego warunki, łącznie z rozpatrzeniem sprawy w rozsądnym terminie.

Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP obok prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm., dalej: "EKPCz"). Również kryteria oceny wskazane w ustawie korespondują z tymi, które uwzględnia Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: "Trybunał" lub "ETPCz") w sprawach ze skarg o naruszenie art. 6 EKPCz w przedmiotowym zakresie.

Przy ocenie, czy długość postępowania w konkretnej sprawie była "rozsądna" w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz, Trybunał wielokrotnie wskazywał na stopień skomplikowania sprawy, zachowanie organów właściwych do jej rozpatrzenia, zachowanie skarżącego oraz znaczenie sprawy dla niego. Ponadto przedmiotem oceny była przede wszystkim całość postępowania, która zależy także od staranności stron i podejmowanych przez nie działań dla przyspieszenia postępowania. Strona ma nie tylko powstrzymywać się od składania wniosków i odwołań przedłużających rozpatrywanie sprawy, ale również podejmować kroki umożliwiające jej sprawniejsze prowadzenie. Te właśnie kryteria oraz w szczególności okoliczności konkretnej sprawy są elementami oceny, przy czym jak wskazywano w orzecznictwie Trybunału, tylko niektóre kategorie spraw ze względu na swoją naturę wymagały wyjątkowej pilności rozstrzygnięć. Należą do nich w szczególności sprawy dotyczące opieki nad dziećmi, stanu cywilnego i zdolności do czynności prawnych oraz spory ze stosunku pracy.

Pojęcie przewlekłości postępowania, również na gruncie polskiego prawa, nie jest bezpośrednio zależne od długości toczącego się procesu i okresu oczekiwana na termin rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Najwyższego nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia pozwu do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. Przyjmuje się, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się. Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Należy także nadmienić, że w orzecznictwie wskazuje się, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17).

Zgodnie z dominującym poglądem wyrażanym wielokrotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, za przejaw naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uważa się wielomiesięczną (co najmniej roczną) bezczynność sądu polegającą na przykład na niewyznaczaniu rozprawy, także rozprawy apelacyjnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 9 stycznia 2018 r., III SPP 56/17; z 22 marca 2017 r., III SPP 7/17; z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005, Nr 23, poz. 384; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 121; z 14 marca 2007 r., III SPP 3/07), oczywiście jeśli nie zachodzą okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie.

W niniejszej sprawie Skarżąca wskazuje na dwie okoliczności.

Po pierwsze, Skarżąca wskazuje na nieprzekazanie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyjaśnić tutaj należy, że WSA nie mógł przekazać akt do NSA wobec złożonego przez Stronę wniosku o zwrot wpisu od skargi kasacyjnej. Wniosek ten został oddalony w dniu 20 stycznia 2022 r. Zauważyć trzeba, że skarga kasacyjna nie została w niniejszej sprawie należycie opłacona – Strona uiściła kwotę 100 zł zamiast 400 zł, przy czym warto pamiętać, że Strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, który winien zadbać o to, by już w momencie wnoszenia skargi kasacyjnej została ona opłacona wpisem we właściwej wysokości. Wobec braku w tym zakresie WSA nie mógł działać inaczej niż wezwać Stronę do uiszczenia wpisu w należytej wysokości, zaś następnie, wobec jej wniosku o zwrot wpisu sądowego, przekazać sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym. Stąd WSA nie miał możliwości przekazania skargi kasacyjnej do NSA bezpośrednio po jej wniesieniu do tego Sądu. Powyższe potwierdza, że sprawa biegła normalnym trybem sądowym, z zachowaniem terminów zmierzających do jej sprawnego załatwienia.

Wobec drugiej okoliczności wskazywanej w skardze na przewlekłość postępowania, wyjaśnić należy, że wniosek o zwrot wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 300 zł został oddalony postanowieniem WSA w Krakowie z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 104/21. Jakkolwiek rzeczywiście wniosek ten mógł zostać rozpoznany szybciej (np. o 2-3 tygodnie), to jednak nie sposób uznać, iż w niniejszej sprawie doszło do nadmiernego odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych. Tym samym nie można zarzucić WSA, iż jego działaniom przypisać należy przymiot nieuzasadnionej zwłoki.

W związku z tym skargę na przewlekłość postępowania należało oddalić na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze.

Dominik Gajewski Sławomir Presnarowicz Alicja Polańska