Uzasadnienie
- 1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 28 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1163/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z. S. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 6 czerwca 2019 r., nr 2401-IEE2.711.175.2019.7.MT UNP: 2401-19-118651, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozliczenia kosztów egzekucyjnych.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kłobucku prowadził wobec majątku Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] oraz od nr [...] do nr [...]. Organ prowadził także zakończone wcześniej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz od nr [...] do nr [...], w trakcie których dokonał czynności egzekucyjnych, za które naliczył koszty egzekucyjne. W dniu 25 stycznia 2019 r. pełnomocnik Skarżącego złożył do organu wniosek o wydanie postanowienia w sprawie rozliczenia kosztów egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym naliczonych w tytułach wykonawczych o numerach od [...] do [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kłobucku postanowieniem z 31 stycznia 2019 r., wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z póżn. zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 z póżn. zm., dalej jako: "u.p.e.a."), odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie.
Postanowieniem z 6 czerwca 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie egzekucyjne dotyczące tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] oraz [...] do [...] nie zostało jeszcze zakończone. Natomiast w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...] oraz od [...] do [...], postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z 22 września 2016 r. zostało doręczone Skarżącemu 28 września 2016 r. Skarżący w ciągu 6 miesięcy nie złożył wniosku o zawiadomienie go o wysokości kosztów egzekucyjnych, a zatem, w ocenie organu, nie było podstaw do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, które w myśl art. 64c § 7 u.p.e.a. wydaje się na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 6 u.p.e.a.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na wymienione postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Sąd stwierdził, że skoro postępowanie egzekucyjne dotyczące tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] i od [...] do [...] nie zostało jeszcze zakończone, nie może zostać wszczęte postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowienie w sprawie kosztów może zostać wydane dopiero po zakończeniu postępowania, również poprzez umorzenie egzekucji. Z kolei postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] i od [...] do [...] zostało umorzone postanowieniem z 22 września 2016 r., doręczonym Skarżącemu 28 września 2016 r. W związku z tym, że Skarżący nie złożył wniosku o zawiadomienie go o wysokości kosztów egzekucyjnych w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne, to mając na względzie treść art. 64c § 7 u.p.e.a., oczywistym jest, że postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych nie może zostać wydane.
Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
- 2. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach wniósł Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), postawiony został zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 w zw. z ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm., dalej: "p.u.s.a.") w zw. z w zw. z art. 135 w zw. z art. 146 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 64c § 6a u.p.e.a., art. 64 § 2 u.p.e.a. w zw. z 32 u.p.e.a. oraz art. 11 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski - poprzez zaakceptowanie ustaleń organów polegających na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku Skarżącego z 24 stycznia 2019 r., albowiem zainicjowanie postępowania w sprawie rozliczenia kosztów egzekucyjnych oraz wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych co do tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] nie było możliwe z uwagi na przekroczenie przez Skarżącego 6- miesięcznego terminu na złożenie wniosku o zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych, podczas gdy złożenie wniosku może nastąpić na zasadach opisanych w art. 64c § 6a u.p.e.a., tj. w sytuacjach wydania przez organ ostatecznego rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym, zaś w sytuacji gdy ww. tytuły wykonawcze inicjujące wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego nie zostały doręczone Skarżącemu (prawomocny wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Częstochowie Wydział XI Karny z 23 grudnia 2019 r. w sprawie o sygn. XI K 1185/19), to czynności dokonywane w toku postępowania egzekucyjnego, w tym również prawomocne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, są bezskuteczne, przy jednoczesnym braku odniesienia się w wyroku do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, doprowadziło sąd pierwszej instancji do nieprawidłowego uznania, że 6 miesięczny termin na złożenie wniosku o zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych rozpoczął swój bieg 28 września 2016 r., co skutkowało wadliwym uznaniem, że Skarżący przekroczył termin na złożenie wniosku w sprawie rozliczenia kosztów egzekucyjnych oraz brakiem uznania przez sąd pierwszej instancji za bezskuteczną czynności w postaci zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność Skarżącego z rachunku bankowego dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem (nr [...]) z 18 października 2013 r., zawierającego koszty egzekucyjne oraz z uwagi na ich niedopuszczalność wynikającą z braku podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, doprowadziło sąd pierwszej instancji do niezasadnego oddalenia skargi Skarżącego.
W związku z tak sformułowanymi zarzutami autor skargi kasacyjnej wniósł o:
- 1) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: a) wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Częstochowie Wydział XI Karny z 23 grudnia 2019 r. w sprawie o sygn. XI K 1185/19, na okoliczność, że odpisy tytułów wykonawczych wystawionych przez Urząd Skarbowy w Kłobucku w dniu 21 października 2013 r. nie zostały odebrane przez Skarżącego oraz braku podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego; b) zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem (nr [...]) z 18 października 2013 r. na okoliczność dokonania czynności egzekucyjnej mimo braku wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz braku podstaw do naliczenia kosztów egzekucyjnych;
- 2) stwierdzenie bezskuteczności czynności w postaci zawiadomienia, tj. zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego Skarżącego oraz bezskuteczności naliczenia kosztów egzekucyjnych;
- 3) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie postanowień organów I i II Instancji w całości, względnie na wypadek uznania przez sąd, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. o uchylenie postanowień organów I i II Instancji w całości;
- 4) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, a także wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania.
W piśmie z 17 lutego 2023 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał zarzuty skargi kasacyjnej. Wskazał, że niniejsza sprawa jest związana ze sprawą o sygn. akt III FSK 3884/21 ze skargi Skarżącego na odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wynik tej sprawy będzie miał wpływ na wynik niniejszego postępowania, co z kolei może stanowić przesłankę do jego zawieszenia na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdyby ogłoszenie wyroku zostało odroczone.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.
Odnosząc się do pisma strony skarżącej z 17 lutego 2023 r., należy wyjaśnić, że w tej sprawie nie zachodziła potrzeba zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na jej rozpoznanie na jednym posiedzeniu ze sprawą o sygn. akt III FSK 3884/21.
Należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać sprawy w całokształcie jej okoliczności faktycznych i prawnych. Granice kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku wyznaczają wskazane przez stronę skarżącą naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Sąd kasacyjny nie może zastępować stron postępowania i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lipca 2013 r., II FSK 2208/11). Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować uzasadnienia zarzutów kasacyjnych pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2015 r., II FSK 1079/13).
Drugie ważne przypomnienie dotyczy przedmiotu tej sprawy, którym jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie rozliczenia kosztów egzekucyjnych. Kontrolując wydane w tej sprawie rozstrzygnięcie, sąd pierwszej instancji odwołał się do treści art. 64c § 7 u.p.e.a., który w brzmieniu mającym tu zastosowanie stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Z kolei w myśl art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia: a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne, b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne.
W świetle tych przepisów wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego jest możliwe po zakończeniu tego postępowania (wyegzekwowanie obowiązku lub umorzenie postępowania), pod warunkiem złożenia wniosku w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
W tej sprawie nie budzą wątpliwości ustalenia faktyczne, przyjęte przez sąd pierwszej instancji za podstawę wyrokowania, że postępowanie egzekucyjne dotyczące tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] i od [...] do [...] nie było jeszcze zakończone w momencie złożenia przez Skarżącego wniosku o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Z kolei postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] i od [...] do [...] zostało umorzone postanowieniem z 22 września 2016 r., doręczonym Skarżącemu 28 września 2016 r. Skarżący nie złożył wniosku o zawiadomienie go o wysokości kosztów egzekucyjnych w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. W konsekwencji sąd pierwszej instancji słusznie ocenił, mając na uwadze treść art. 64c § 7 u.p.e.a., że postanowienie o rozliczeniu kosztów egzekucyjnych nie mogło być wydane.
Stanowska sądu pierwszej instancji w żaden sposób nie podważają zarzuty i argumenty skargi kasacyjnej. W szczególności nie podważają go twierdzenia, że w tej sprawie sąd nie zbadał prawidłowości wszczęcia egzekucji wobec Skarżącego, a to wobec braku doręczenia Skarżącemu tytułów wykonawczych, co miałby potwierdzać wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Częstochowie z 23 grudnia 2019 r., sygn. akt XI 1185/19. Otóż okoliczności wszczęcia egzekucji administracyjnej pozostają poza zakresem tej sprawy. Przedmiotem tej sprawy jest bowiem odmowa wszczęcia postępowania dotyczącego rozliczenia kosztów egzekucyjnych. W tej sprawie nie podlega ocenie organu ani sądu to, czy postępowanie egzekucyjne, z którym wiążą się te koszty zostało prawidłowo wszczęte i przeprowadzone. Istotne jest, że takie postępowanie miało miejsce. Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia wymienionych w niej przepisów prawa procesowego i materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).
SWSA(del.) Bogusław Woźniak SNSA Wojciech Stachurski SNSA Sławomir Presnarowicz