Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 24 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 246/22

Uzasadnienie

1. 1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
2. 1.1. Wyrokiem z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 410/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę P. G. (dalej: "Skarżący", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 13 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.
3. 1.2. Przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 13 lutego 2020r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego K. [...] z dnia 29 listopada 2019r. w przedmiocie uznania skargi na czynności egzekucyjne za nieuzasadnione. Przedmiotem egzekucji były należności w łącznej wysokości należności głównej 128.275,80 zł stanowiące zadłużenie powstałe z przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki PPHU C. sp. z o.o. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego zawiadomieniami z dnia 19 września 2019r. dokonano: zajęć wynagrodzenia za pracę w PPHU C. sp. z o.o. oraz w firmie B. [...] oraz zajęcia innych wierzytelności w M. [...] sp. z o.o. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał czynności egzekucyjne za odpowiadające prawu. Sąd pierwszej instancji, w swoim uzasadnieniu, wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw, by w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną analizować kwestię zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz innej wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu. W tym stanie rzeczy w przypadku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego, badanie uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego w ramach którego dokonano kwestionowane czynności egzekucyjne powinno się odbyć w ramach innego środka prawnego, to jest w ramach zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w trybie przepisów art. 33-34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm.. dalej: "u.p.e.a.") Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") skargę oddalił.
4. 1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
5. 2. Skarga kasacyjna.
6. 2.1. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, a w niej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie decyzji organu drugiej instancji, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wniesiono również o zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. – naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez oddalenie skargi w wyniku braku zweryfikowania możliwych do zastosowania wobec skarżącego środków egzekucyjnych i braku odniesienia się a w konsekwencji nieprawidłowego uznania, że postępowanie prowadzone przez organ nie było nadmiernie uciążliwe w sytuacji gdy było one prowadzone w sposób uniemożliwiający samodzielnie utrzymanie się oraz funkcjonowanie przez skarżącego.
2. 2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.
3. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4. 3.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

1. 3.2. Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów" (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

1. 3.3. Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej (w rozpatrywanej sprawie zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - art.80 u.p.e.a.). Skarga na czynności egzekucyjne służy zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego.

1. 3.4. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego - w stosunku do wskazanych wyżej - środka zaskarżenia. Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga na czynność egzekucyjną nie może dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a.

1. 3.5. Podkreślić także należy, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest niezasadny. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a., dążenie do zrealizowania tego celu nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych tylko w ustawie jest art. 7 § 2 u.p.e.a., przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka, zwaną też zasadą najłagodniejszego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Odnotowania wymaga, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym.

1. 3.6. Zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą. Ponadto z mocy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą być dokonane po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia.

Jak trafnie wskazuje się w doktrynie prawniczej (por. W. Cisowska-Sakrajda, Komentarz do art. 1 (a) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji LEX 2010) kolejność, w jakiej ustawa wylicza środki egzekucji, ma znaczenie w przypadku egzekucji należności pieniężnych, są one bowiem uszeregowane od najłagodniejszego do najbardziej dolegliwego (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.). Tym samym powinny być stosowane w takiej kolejności, zgodnie z zasadą stosowania najłagodniejszego środka prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku (patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 kwietnia 2015 r. I SA/Gd 1674/14 LEX nr 1791327).

1. 3.7. Mając powyższe na uwadze, należy uznać, że słuszność miał Sąd pierwszej instancji stwierdzając, iż w przypadku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego, badanie uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego w ramach którego dokonano kwestionowane czynności egzekucyjne powinno się odbyć w ramach innego środka prawnego, to jest w ramach zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w trybie przepisów art. 33-34 u.p.e.a. W konsekwencji, zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. należy uznać za bezzasadny.

1. 3.8. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Paweł Borszowski Sławomir Presnarowicz Anna Dalkowska