Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 3 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 63/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. M. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: organ odwoławczy) z 14 listopada 2019 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Starogardzie Gdańskim (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku podatnika. Podstawą wszczęcia tego postępowania był tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela, tj. Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu (dalej: wierzyciel), obejmujący grzywnę nałożoną w drodze mandatu karnego kredytowego w łącznej kwocie należności głównej 300 zł. Celem wyegzekwowania należności objętych ww. tytułem organ egzekucyjny sporządził 29 marca 2019 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przysługujących od trzeciodłużnika. Zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 3 kwietnia 2019 r., zaś wydruk zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego skarżącemu 17 kwietnia 2019 r.
Pismem z 24 kwietnia 2019 r. podatnik zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego, które następnie postanowieniem z 5 czerwca 2019 r. wierzyciel uznał za nieuzasadnione. W reakcji na wniesione zażalenie postanowieniem z 9 sierpnia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie.
Postanowieniem z 10 września 2019 r. organ egzekucyjny uznał zarzuty do tytułu wykonawczego z 28 lutego 2019 r. za nieuzasadnione. W reakcji na wniesione zażalenie postanowieniem z 14 listopada 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w treści której podniósł, że zaskarżone postanowienie nie ma uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego orzeczenia wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ewentualnie na wypadek uznania, że zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podzielił stanowisko organu i oddalił skargę. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że stanowisko wierzyciela, w przypadku gdy zarzuty są oparte na przesłankach określonych w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.), jest wiążące dla organu egzekucyjnego, co oznacza, że organ ten nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w ten sposób stanowiska wierzyciela. W myśl bowiem art. 29 § 1 in fine u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Analogiczna sytuacja zachodzi w odniesieniu do organu odwoławczego.
Odnosząc się do kwestii braku podstawy prawnej i faktycznej postanowienia organu pierwszej instancji, Sąd ocenił, że organ ten rozpatrzył zarzuty skarżącego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. będącym - w ocenie Sądu - właściwym przepisem w tej sytuacji. Z kolei stan faktyczny opisany w zaskarżonym postanowieniu był oparty na dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, w tym na wniesionym przez skarżącego piśmie zawierającym zarzuty.
Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się również naruszenia art. 33 § 1 u.p.e.a. czy art. 33 § 1 pkt 4, 6, 7, 8 i 10 u.p.e.a. Ostatecznie uznano, że wskazany tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i właściwie podpisany przez osobę do tego upoważnioną, co skutkowało zaopatrzeniem go przez organ egzekucyjny w klauzulę wykonalności i skierowaniu do egzekucji administracyjnej.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej, sporządzonej na wyraźne życzenie klienta, pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zarzucił naruszenie art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a w zw. z art. 151 P.p.s.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów obu instancji
W świetle powyższego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, nieobciążanie kosztami postępowania kasacyjnego z uwagi na sytuację majątkowo-osobistą skarżącego, a nadto zasądzenie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Skarżący zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko dotychczas prezentowane w sprawie, domagając się zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, a także rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym 28 lipca 2022 r. na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Zawiadomienie to strona skarżąca otrzymała 16 sierpnia 2022 r., zaś pełnomocnik organu 28 lipca 2022 r., i przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego (31 sierpnia 2022 r.) nie skorzystali z możliwości poszerzenia argumentacji wyłuszczonej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na skargę kasacyjną, jak również nie zgłosili sprzeciwu co do trybu jej rozpatrzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 zd. 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. Konstrukcja skargi kasacyjnej co do zasady wyznacza zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez ten sąd. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, poza przypadkami nieważności, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami tego środka zaskarżenia, pozostając władnym poddawać badaniu tylko te zarzuty, które zostały wyraźnie skonkretyzowane w jego treści. Powyższa konstrukcja formalna obliguje stronę wnoszącą skargę kasacyjną do prawidłowego skonstruowania zarzutów, jak i ich uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie został wyposażony w kompetencje korygowania, uściślania czy konkretyzowania zarzutów strony skarżącej. Zainicjowane wskazanym środkiem zaskarżenia postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparte jest na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na jej ponownym rozpoznaniu w całokształcie.
Sąd ten ogranicza się wyłącznie do kontroli legalnej rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji i rozpatrzenia wyszczególnionych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Sąd odwoławczy nie może poprawiać podstaw zaskarżenia i wniosków skargi kasacyjnej, gdyż oznaczałoby to działanie z urzędu, niedopuszczalne w świetle cytowanego wyżej przepisu.
Skarga kasacyjna w myśl art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. winna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest wyraźne wyszczególnienie, który z przepisów został według niego naruszony, i przyporządkowanie go do odpowiedniej podstawy skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej lub co więcej - do wykazania naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się sąd niższej instancji. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym konkretnie polegało naruszenie wskazanych w zarzutach przepisów, a także wykazanie wpływu takiego uchybienia na wynik sprawy. Pominięcie, czy też zbyt lakoniczne sygnalizowanie określonych zagadnień w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez Sąd pierwszej instancji, a przez to przyjętej przez ten sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego.
Inicjująca postępowanie kasacyjne skarga kasacyjna stanowi sformalizowany środek kontroli instancyjnej, wymagający sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika. W omawianym zakresie istotna jest także konstrukcja podnoszonego zarzutu, zwłaszcza w kontekście spełnienia wymogów, jakie stawia art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest zobligowany do wykazania wpływu naruszenia przepisów prawa procesowego na wynik sprawy, które stosownie do treści tej normy prawnej winno wykazywać przymiot istotności. Istotność wpływu na wynik sprawy oznacza w kontekście przepisów procesowych, a o takich mowa w ramach przytaczanego przepisu, wpływ na poczynione przez organy podatkowe ustalenia faktyczne, które następnie tworzą podwaliny do zastosowania określonego przepisu materialnoprawnego stanowiącego podstawę decyzji prawnopodatkowej.
Jeśli autor skargi kasacyjnej nie jest w stanie wykazać wpływu uchybień proceduralnych na poczynione ustalenia faktyczne, nie może być mowy o skutecznym kwestionowaniu danego rozstrzygnięcia w ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie spełnia żadnych wymogów formalnych stawianych temu środkowi zaskarżenia i zupełnie odbiega od zakreślonych ww. przepisami standardów. Treść podniesionego przez skarżącego zarzutu nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, bowiem oddalenie czy uwzględnienie skargi, a tym samym utrzymanie w obrocie prawnym lub uchylenie decyzji organów administracyjnych, stanowi jedynie wynik procedowania sądu poprzedzony szeregiem czynności procesowych, i może być argumentem skargi kasacyjnej jedynie pomocniczo, jako uzupełnienie zarzutu głównego innego naruszenia, którego mógł dopuścić się sąd pierwszej instancji. Innymi słowy, oddalenie skargi lub jej uwzględnienie jest efektem określonego toku myślowego sądu, i tylko wówczas mogłoby stanowić podstawę samodzielnego zarzutu, gdyby sąd pierwszej instancji nie dopasował wydanego rozstrzygnięcia do całokształtu wywodów faktycznych i prawnych, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca, a przynajmniej nie wynika z uzasadnienia zarzutu i całej skargi kasacyjnej, których skądinąd analizowany środek zaskarżenia nie posiada.
Z tego względu jedyny zarzut podniesiony w sprawie, tj. naruszenia art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a w zw. z art. 151 P.p.s.a., należało uznać za wadliwy konstrukcyjnie i wymykający się kontroli instancyjnej tutejszego Sądu, zaś skargę kasacyjną – za pozbawioną podstaw i wymagającą oddalenia.
Oceny tej nie zmienia okoliczność, że wniesienie skargi kasacyjnej inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie nastąpiło "na wyraźne życzenie" klienta, stanowiąc jedynie potwierdzenie potencjalnego domniemania, że nie miała uzasadnionych podstaw i nie mogła wywołać zamierzonego skutku procesowego wzruszenia kwestionowanego wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a., bowiem stosowne do art. 248 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów postępowania, jeżeli obowiązek taki wynika z innych przepisów.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu z tytułu świadczonej pomocy prawnej Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku zgodnie z właściwością stosownie do art. 258 - 261 P.p.s.a.
- s. Krzysztof Winiarski s. Bogusław Dauter s. Dominik Gajewski