Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 października 2018 r. o sygn. I SA/Bk 436/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: "WSA") oddalił skargę Fundacji "P." z siedzibą w B. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 8 maja 2018 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za miesiące od października do grudnia 2010 r. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Skarżąca, która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułowała również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a."), Skarżąca zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- - art. 151 w zw. art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przez niezasadne oddalenie skargi w sytuacji gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia, gdyż organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, tj.:
- - art. 122 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: "o.p."), przez zaniechanie działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a mianowicie niepoczynienia dokładnych ustaleń dotyczących: zmiany sposobu klasyfikacji gruntów w 2002 r. przez Wójta Gminy N. - czy była zgodna z prawem i czy odpowiada rzeczywistości (czy grunt stanowi rzeczywiście Tr - teren rożny, czy może są to tereny stanowiące las, pastwiska oraz mające charakter budowlany); jakie obiekty budowlane posadowione są na nieruchomości, czy w rzeczywistości spełniają normy konstrukcyjne i stanowią budynki podlegające opodatkowaniu;
- - art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 197 § 1 o.p., przez złamanie zasady zupełności i niezebranie całego materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłego z zakresu budownictwa z dokonaniem przez niego osobiście oględzin oraz biegłego z zakresu gleboznawstwa;
- - art. 194 w zw. z art. 181 o.p., przez pominięcie: dokumentów urzędowych i zawartych w nich stwierdzeń tj. decyzji o warunkach zabudowy z 6.05.2011 r. Wójta Gminy, z której wynika, że wydano warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu użytkowania obiektów oznaczonych numerami porządkowymi nieruchomości [...] na obiekty mieszkaniowe na działce nr ewidencyjny [...] (po podziale nr [...]); dokumentów prywatnych: zgłoszenia z 24.08.2011 r. złożonego przez Skarżącą do Starostwa Powiatowego w S. dotyczącego zmiany sposobu użytkowania z budynku biurowo-sztabowego i budynku biurowego, (nr [...]) na budynki mieszkalne jednorodzinne oraz zgłoszenia z 12.10.2011 r. złożonego przez Skarżącą do Starostwa Powiatowego dotyczącego zmiany sposobu użytkowania z budynku pralni i budynku wartowni (nr [...]) na budynki mieszkaniowe jednorodzinne, które to miały wpływ na ocenę, czy Skarżąca zajęła nieruchomość na działalność statutową.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Skarżąca zarzuciła wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj.:
- - błędną wykładnię art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 7.07.1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2018 r., poz. 1202, ze zm.) przez zakwalifikowanie obiektów budowlanych określonych w decyzji organu, jako obiekty budowlane spełniające wszystkie ustawowe kryteria budynku;
- - błędną wykładnię art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.o.l. przez przyjcie, że w przedmiotowej sprawie zachodzą podstawy do określenia wysokości zobowiązania podatkowego dla obiektów budowlanych określonych w decyzji organu za okres od października do grudnia 2010 r. oraz gruntu, na którym posadowione są obiekty (tj. działka nr [...]);
- - niezastosowaniu art. 7 ust. 1 pkt 14 u.p.o.l. i niezwolnieniu z podatku nieruchomości zajętej przez organizację pożytku publicznego w celu prowadzenia nieodpłatnej statutowej działalności pożytku publicznego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Podczas rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 12 maja 2022 r. Prezes Zarządu Fundacji [...] złożył wniosek o wyłączenie sędzi Alicji Polańskiej, która była sędzią sprawozdawcą w sprawie: II FSK 3232/17, w którym sędzia Alicja Polańska poczyniła inne zagadnienia, niż w wyroku z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 2975/13. Wniosek o wyłączenie dotyczy trzech spraw posiedzenia jawnego: III FSK 559/21, III FSK 560/21 i III FSK 3178/21, wniosek nie dotyczy natomiast spraw wyznaczonych na posiedzenie niejawne: III FSK 5083/21, III FSK 5084/21 i III FSK 5103/21.
Prezes Zarządu podał, że sprawy M.G. dotyczyły tych samych nieruchomości, które procedowane były w dniu 12 maja 2022 r. przed NSA na posiedzeniu jawnym, tj. III FSK 559/21, III FSK 560/21 i III FSK 3178/21.
Przewodniczący stwierdził, że Sędzia Alicja Polańska była w składzie sprawy II FSK 947/17, natomiast była sprawozdawcą w sprawach II FSK 946/17 i II FSK 3232/17, sprawy ze skargi kasacyjnej M.G.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r. Nr 11, poz. 134).
Z treści wniosku wynika, że podstawy do wyłączenia wskazanego sędziego od orzekania w sprawie strona upatruje w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Za okoliczność określoną w cytowanym przepisie strona uznaje fakt, że sędzia, której dotyczy wniosek, orzekała w sprawach, które dotyczyły tych samych nieruchomości co te, które są przedmiotem orzekania w niniejszej sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez Skarżącą okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w tej sprawie. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić nawet okoliczność, że brała ona udział w rozpoznawaniu innych spraw Skarżącej wyrażając przy tym określone poglądy prawne (zob. za postanowieniem NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 262/18). Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie.
Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonała oceny prawnej w innych sprawach - nawet między tymi samymi stronami postępowania - byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10).
Okoliczność orzekania wnioskowanego do wyłączenia sędziego w innych sprawach strony byłaby przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 p.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie).
Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w przypadku wnioskowanego do wyłączenia sędziego zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w cytowanych ostatnio przepisach. Skarżąca nie przedstawiła również żadnych okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności w sprawie sędziego wskazanego we wniosku o wyłączenie (art. 19 p.p.s.a.). Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziego jest bezzasadny, co musiało skutkować oddaleniem tegoż wniosku na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a.
Paweł Dąbek Sławomir Presnarowicz Paweł Borszowski