Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 marca 2023 r., sygn. akt III FW 12/22

Uzasadnienie

1. 1. Wójt Gminy [...] w oparciu o art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem z 31.08.2022 r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Centrum Usług Wspólnych w [...]a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w [...] przez wskazanie Naczelnika US w Nowym Sączu jako organu właściwego do załatwienia sprawy o rozłożenie na raty grzywny w celu przymuszenia.
2. 2. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Naczelnik US w Nowym Sączu wniósł o oddalenie wniosku, gdyż w jego ocenie w rozpoznawanej sprawie spór kompetencyjny nie występuje.
3. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4. 3.1. Stosownie do art. 4 p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.
5. 3.2. Przez spór o właściwość lub spór kompetencyjny należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny), albo gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia tej sprawy (spór negatywny). Spór o właściwość ma miejsce zatem wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, czyli gdy mamy do czynienia z tożsamą sprawą, którą zajmują się co najmniej dwa organy, albo co do której organy odmawiają jej rozpoznania i rozstrzygnięcia, powołując się na brak właściwości. Warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w przedmiocie sporu jest istnienie sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego w znaczeniu prawnym. Spór może mieć miejsce w sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, przez organ administracji publicznej w postępowaniu jurysdykcyjnym. Jednocześnie spór o właściwość (kompetencyjny) może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest już przedmiotem prowadzonego postępowania.
6. 3.3. Należy podzielić stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu, że w rozpatrywanej sprawie spór kompetencyjny nie zachodzi. Rozpatrując wniosek przekazany przez Wójta Gminy [...] na podstawie art. 65 § 1 ustawy z 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.), postanowieniem z 5.07.2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu uznał swoją właściwość do rozpatrzenia wniosku i jednocześnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozłożenia na raty grzywny, opłat za wydanie postanowienia i kosztów upomnienia, uznając że wniosek w tej sprawie był przedwczesny. Wskazano w tym postanowieniu, że do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu nie wpłynął wniosek (tytuł wykonawczy) wierzyciela, tj. Wójta Gminy [...] w celu wyegzekwowania należności, o których rozłożenia na raty zobowiązani wnoszą, zatem brak jest podstawy prawnej do merytorycznego rozpatrzenia treści żądania. W tej sytuacji, skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu uznał swoją właściwość do rozpatrzenia wniosku o rozłożenie na raty grzywny w celu przymuszenia, to w rozpatrywanej sprawie spór kompetencyjny nie zachodzi.

Wójt Gminy [...] winien mieć na uwadze, że zgodnie z art. 26 ust. 1 zdanie 1 ustawy z 17.06.1966 r. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, a wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Dopóki nie zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne po wpływie wniosku o egzekucję (tytułu wykonawczego) ze strony wierzyciela - Wójta Gminy [...], nie ma postępowania egzekucyjnego i Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu nie jest organem egzekucyjnym.

Podkreślenia wymaga, że na podstawie art. 61a k.p.a., stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym z mocy art. 18 u.p.e.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61a k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Te "inne uzasadnione przyczyny" to m.in. brak materialno-prawnej podstawy do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Odmowa wszczęcia postępowania jest aktem formalnym, a nie merytorycznym. Wniosek może zostać zatem zostać powtórnie złożony, ale wraz z tytułem wykonawczym.

Jak wykazano wcześniej, grzywna w celu przymuszenia jest środkiem egzekucyjnym. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia wniosku zobowiązanych jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego, w którym podanie takie może być rozpatrzone. Według art. 124 § 1 u.p.e.a., grzywny nałożone w celu przymuszenia "podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych". Innymi słowy, chociaż nałożenie grzywny jest środkiem egzekucyjnym o charakterze niepieniężnym, wymienionym w art. 1a pkt 12 lit. b u.p.e.a., jej zapłata egzekwowana jest tak jak każda inna należność pieniężna.

W świetle art. 19 § 1 u.p.e.a. naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych oraz do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV tej ustawy, z zastrzeżeniem art. 19 § 2-8 u.p.e.a. Wyjątki od tej zasady zostały przewidziane w art. 19 § 2-7 u.p.e.a., gdzie prawodawca wymienił inne organy, które w określonym zakresie mogą prowadzić egzekucję należności pieniężnych.

1. 3.4. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że stosownie do art. 19 § 1 u.p.e.a. organem właściwym do wydania decyzji w sprawie rozłożenia na raty grzywny nałożonej w celu przymuszenia jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu, czego ten organ nie kwestionuje. W rozpatrywanej sprawie spór kompetencyjny zatem nie zachodzi. Nadmienić wypada, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ani z jednolitym tytułem wykonawczym ani tym bardziej zagranicznym tytułem wykonawczym. Jak wynika z akt sprawy, przedmiotowy tytuł wykonawczy został sporządzony w oparciu o art. 26 u.p.e.a., dlatego też rozważania odnośnie do art. 71c u.p.e.a. pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Nie kwestionując swojej właściwości, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu winien zatem rozpoznać na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 124 § 1 u.p.e.a. wniosek o rozłożenie na raty grzywny nałożonej w celu przymuszenia. Warunkiem jest jednak złożenie do tego organu przez Wójta Gminy [...], oprócz wniosku zobowiązanych o rozłożenie na raty grzywny nałożonej w celu przymuszenia, wystawionego przez niego tytułu wykonawczego.

1. 3.5. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia.

sędzia WSA A. Juszczyk-Wiśniewska sędzia NSA S. Bogucki sędzia NSA J. Sokołowska