Uzasadnienie
Postanowieniem z 19 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Op 603/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę E. S. i S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 27 października 2021 r., nr SKO.40.2272.2021.po, w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 r.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy, sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 3 stycznia 2022 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne w kwocie 100 złotych w terminie 7 dni liczonych od daty otrzymania odpisu pod rygorem odrzucenia środka zaskarżenia. W wezwaniu zawarto pouczenie o wysokości, trybie i terminie uiszczenia wpisu, a nadto wskazano skutki niedopełnienia tego obowiązku w postaci odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z 4 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Op 7/22, starszy referendarz sądowy przyznał skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 50 zł. Postanowieniem z 17 maja 2022 r. WSA w Opolu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 18 maja 2022 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne w kwocie 50 złotych w terminie 7 dni liczonych od daty otrzymania odpisu pod rygorem odrzucenia środka zaskarżenia.
W reakcji na powyższe skarżący wnieśli zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2022 r., sygn. akt III FZ 341/22.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 4 listopada 2022 r. pismem z 7 listopada 2022 r., doręczonym 28 listopada 2022 r., skarżących wezwano do wykonania prawomocnego zarządzenia z 18 maja 2022 r. Termin przewidziany do uiszczenia wpisu od skargi upłynął 5 grudnia 2022 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji podniósł, że przesyłka pocztowa zawierająca wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia z 18 maja 2022 r. została skutecznie doręczona skarżącym 28 listopada 2022 r., co oznaczało, że przewidziany prawem termin na usunięcie dostrzeżonego braku skargi upłynął stronie 5 grudnia 2022 r. W ocenie sądu, skoro strona była prawomocnie zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi i nie dokonała czynności w terminie, należało zastosować sankcję odrzucenia środka zaskarżenia.
Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem, pismem z 16 stycznia 2023 r. skarżący zaskarżyli postanowienie z 19 grudnia 2022 r. W ocenie strony sąd pierwszej instancji bezpodstawnie ogranicza ich prawo do sądu, nie rozpoznając sprawy merytorycznie i celowo prowadząc do odrzucenia ich skargi z uwagi na różnego rodzaju uchybienia procesowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 230 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§ 2). W myśl art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia stosownego wpisu sądowego w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, przy czym na mocy art. 220 § 3 p.p.s.a. w przypadku, gdy rzeczony brak fiskalny dotyczy skargi, bezskuteczny upływ wyznaczonego stronie terminu powoduje odrzucenie środka zaskarżenia.
Po myśli art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stronie przyznana została możliwość skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym, w tym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy jednoczesnym nałożeniu nań obowiązku wykazania przesłanek warunkujących możność sięgnięcia przez sąd po wskazaną regulację (ustawowy "brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny").
Odnosząc się do poprawności rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z uwagi na fakt, iż skarżący wystąpili ze skargą na rozstrzygnięcie organu odwoławczego bez uiszczenia należnej opłaty, zasadnie zostali wezwani do jej uregulowania w trybie art. 220 § 1 p.p.s.a. Jak wynika z akt sprawy, w toku procesu sanowania braku fiskalnego skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne wyczerpano tok instancyjny w zakresie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych – w obrocie prawnym pozostaje prawomocne postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu 4 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Op 7/22, w przedmiocie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 50 zł (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 17 maja 2022 r.).
W sprawie okolicznością bezsporną pozostaje, że korespondencja sądowa zawierająca wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uregulowania zaległego wpisu od skargi została skarżącym doręczona 28 listopada 2022 r., co oznacza upływ ustawowego terminu do uiszczenia wpisu z końcem 5 grudnia 2022 r. Brakująca opłata nie została uzupełniona przez stronę w zakreślonym ustawowo terminie, co stosownie do regulacji wskazanej na wstępie uzasadniało zastosowanie przez sąd pierwszej instancji sankcji z art. 220 § 3 p.p.s.a.
Należy w pełni podzielić stanowisko prezentowane przez sąd pierwszej instancji, w myśl którego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi strony nie zwalnia złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Czynność ta nie uchyla wszakże skutków prawomocności wydanego uprzednio rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy.
Odnosząc się do zawartych w zażaleniu zarzutów natury konstytucyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny pozostaje zdania, że przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania, pełniąc funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania i zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu bądź pozbawienie strony możliwości poddania kontroli instancyjnej sprawy co do meritum.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.